Xroniki qəbizlik nədir? Xroniki qəbizlik əlamətləri və müalicəsi

Xroniki qəbizlik, həftədə üç dəfədən az nəcis çıxarma, nəcis çıxararkən çətinlik, sərt və quru nəcis və ya boşalma hissinin olmaması kimi əlamətlərin ən azı üç ay ərzində davam etməsi ilə xarakterizə olunan mədə-bağırsaq sisteminin funksional pozğunluğudur. Bu vəziyyət yalnız fiziki narahatlıq deyil, həm də psixoloji stres mənbəyinə çevrilə bilər.

Statistik məlumatlara görə, dünya əhalisinin təqribən 15-20 faizi xroniki qəbizlikdən əziyyət çəkir və bu problem xüsusilə yaşlı insanlarda, qadınlarda və hərəkətsiz həyat tərzi sürdürənlərdə daha çox rast gəlinir.

Xroniki qəbizliyin əsas səbəbləri

Xroniki qəbizliyin meydana gəlməsində bir çox amil rol oynayır. Bu səbəbləri başa düşmək, düzgün müalicə strategiyası qurmaq üçün vacibdir.

Həyat tərzi və qidalanma amilləri

Müasir həyat tərzi xroniki qəbizliyin əsas səbəblərindən biridir. Qidada lifli məhsulların az olması, kifayət qədər su içməmək, fiziki aktivliyin azlığı və tələskənlik içində yeməklərin düzgün çeynənilməməsi bağırsaq hərəkətliliyini zəiflədir. Fast food və emal olunmuş qidalarla zəngin pəhrizlər bağırsaq sağlamlığı üçün zərərlidir.

Fizioloji və hormonal dəyişikliklər

Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər, menopauza, tiroid vəzi pozğunluqları və digər endokrin problemlər bağırsaq funksiyasını təsir edə bilər. Əzələ tonusunun azalması və bağırsaq hərəkətliliyinin yavaşlaması bu hallarla əlaqəli olaraq meydana gələ bilər.

Psixoloji amillər

Stress, depressiya və narahatlıq pozğunluqları bağırsaq-beyin əlaqəsini pozaraq xroniki qəbizliyə səbəb ola bilər. Emosional vəziyyət mədə-bağırsaq sisteminin işinə birbaşa təsir göstərir.

Dərman preparatları

Bəzi dərmanlar yan təsir olaraq qəbizliyə səbəb ola bilər. Bunlara ağrıkəsicilər (xüsusilə opioidlər), antidepressantlar, qan təzyiqini nizamlayan preparatlar, dəmir preparatları və bəzi antihistamin dərmanları daxildir.

Tibbi vəziyyətlər

İrritabl bağırsaq sindromu, diabet, Parkinson xəstəliyi, multipl skleroz, bağırsaq anatomiyasında problemlər və kolorektal xəstəliklər xroniki qəbizliyə səbəb ola bilər.

Xroniki qəbizliyin əlamətləri

Xroniki qəbizlik əlamətləri fərddən fərdə dəyişə bilər, ancaq ümumi olaraq aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunur:

Əsas Əlamətlər:

Həftədə üç dəfədən az nəcis çıxarma
Nəcis çıxararkən çox gücənmə və ağrı hissi
Sərt, quru və hissələrə bölünmüş nəcis (qoyun nəcisi kimi)
Nəcis çıxdıqdan sonra tam boşalma hissinin olmaması
Nəcis yolunun tıxanma hissi
Bağırsağı boşaltmaq üçün əl ilə manipulyasiya ehtiyacı

Əlavə Əlamətlər:

Qarında şişkinlik və ağrılı his
Qarında qazların artması
İştahsızlıq
Ümumi narahatlıq və yorğunluq hissi
Bəzən bulantı

Bu əlamətlər üç aydan çox davam etdikdə və həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdıqda mütləq həkimə müraciət edilməlidir.

Xroniki qəbizliyin diaqnostikası

Düzgün diaqnoz qoymaq üçün həkim ətraflı tibbi müayinə aparır. Bu proses aşağıdakıları əhatə edir:

Tibbi Tarixçə və Fiziki Müayinə: Qastroenteroloq Həkim əlamətlərin başlama vaxtı, tezliyi, qidalanma vərdişləri, istifadə olunan dərmanlar və ailə tarixçəsi haqqında məlumat toplayır. Qarın bölgəsinin palpasiyası və rektal müayinə aparıla bilər.

Laborator Testlər: Qan analizləri ilə tiroid funksiyası, kalsium səviyyəsi və digər metabolik parametrlər yoxlanılır.

Təsviredici Müayinələr: Kolonoskopiya, bağırsaq tranzit müayinəsi, defekasiya prosesinin qiymətləndirilməsi və digər spesifik testlər tələb oluna bilər.

Xroniki qəbizliyin müalicəsi

Xroniki qəbizlik müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir və fərdi olaraq planlaşdırılmalıdır.

Həyat tərzi dəyişiklikləri

Qidalanma: Gündəlik pəhrizdə lif miqdarını artırmaq ən effektiv təbii müalicə üsullarından biridir. Meyvələr, tərəvəzlər, tam taxıl məhsulları, paxlalılar və qoz-fındıq lifli qidalar siyahısındadır. Günlük 25-35 qram lif qəbulu tövsiyə olunur.

Su İçməsi: Gündə ən azı 8-10 stəkan su içmək bağırsaq hərəkətliliyini yaxşılaşdırır və nəcisin yumşalmasına kömək edir.

Fiziki Aktivlik: Mütəmadi idman və gündəlik ən azı 30 dəqiqə gəzmək bağırsaq funksiyasını stimulyasiya edir.

Düzgün Tualet Vərdişləri: Nəcis ehtiyacını təxirə salmamaq, rahat oturma mövqeyi (ayaqlar altına kiçik skamya qoymaq), tələsməmək və kifayət qədər vaxt ayırmaq vacibdir.

Xroniki qəbizliyin ağırlaşmaları

Müalicə olunmayan xroniki qəbizlik ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər:

Hemorroid (babasil) və anal çatlar
Rektal prolaps (düz bağırsağın çıxması)
Fekal impaksiya (nəcisin bağırsaqda bərk kütlə şəklində yığılması)
Divertikulyoz və divertikulit riski
Ürək-damar sistemi üzərində əlavə yük

Tez-Tez verilən suallar

1. Xroniki qəbizlik nə qədər müddətdə müalicə olunur?

Xroniki qəbizliğin müalicə müddəti fərdin vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. Həyat tərzi dəyişiklikləri ilə bəzi xəstələr 2-4 həftə ərzində yaxşılaşma görə bilər, lakin tam nizamlanma 2-3 ay çəkə bilər. Dərman müalicəsi tələb olunan hallarda proses daha uzun çəkə bilər. Uzunmüddətli müalicə və həyat tərzi dəyişikliklərinin davamlılığı uğur üçün kritikdir. Hər xəstənin fərdi müalicə planı olmalıdır və həkim nəzarəti altında proses izlənilməlidir.

2. Xroniki qəbizlikdə hansı qidalardan qaçınmalıyam?

Xroniki qəbizlikdə məhdudlaşdırılmalı qidalar bunlardır: emal olunmuş və lifi az olan qidalar (ağ çörək, şirniyyatlar), çox miqdarda qırmızı ət, pendir və süd məhsulları (bəzi insanlarda), qənnadı məmulatları və şokoladlar, qatı pendirlər, bananlər (xüsusilə yetişməmiş), çox miqdarda kofein və spirtli içkilər, qızardılmış və yağlı qidalar. Bunun əvəzinə lifli meyvə və tərəvəzlər, tam taxıl məhsulları, paxlalılar, quru meyvələr və çox miqdarda su istehlak edilməlidir. Qidalanma dəyişikliklərini tədricən həyata keçirmək və həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.

3. Hamiləlik dövründə xroniki qəbizlik necə müalicə olunur?

Hamiləlik dövründə xroniki qəbizlik çox rast gəlinir və hormonal dəyişikliklərlə əlaqəlidir. Təhlükəsiz müalicə yolları bunlardır: lifli qidalarla zəngin qidalanma (meyvə, tərəvəz, tam taxıl), günlük 8-10 stəkan su içmək, mütəmadi yüngül məşqlər və gəzinti (həkim icazəsi ilə), nəcis ehtiyacını təxirə salmamaq. Dərman müalicəsinə gəldikdə isə, yalnız hamilə qadınlar üçün təhlükəsiz hesab edilən preparatlar istifadə olunmalıdır. Psillium kimi təbii lif əlavələri və bəzi osmotik laksativlər həkim təyin etdiyi halda istifadə oluna bilər. Hər hansı dərman qəbulundan əvvəl mütləq mamalıq və ya terapevt ilə məsləhətləşmək lazımdır.

4. Xroniki qəbizlik və irritabl bağırsaq sindromu arasında fərq nədir?

Xroniki qəbizlik və irritabl bağırsaq sindromu (İBS) fərqli vəziyyətlərdir, baxmayaraq ki, üst-üstə düşə bilərlər. Xroniki qəbizlik əsasən nadir və çətin nəcis çıxarma ilə xarakterizə olunur. İBS isə daha geniş simptom kompleksidir və qəbizlik, ishal və ya hər ikisinin növbələşməsi ilə müşayiət olunan qarın ağrısı və narahatlığı ilə təzahür edir. İBS-də əlamətlər qarın ağrısı ilə əlaqəlidir və nəcis çıxdıqdan sonra yüngülləşir. İBS-də stress və psixi amillər daha mühüm rol oynayır. Diaqnoz Roma kriteriyalarına əsasən qoyulur və həkim müayinəsi tələb olunur. Hər iki vəziyyət üçün müalicə yanaşmaları fərqlidir və fərdiləşdirilməlidir.

5. Uşaqlarda xroniki qəbizlik böyüklərdən fərqlənir?

Bəli, uşaqlarda xroniki qəbizlik bəzi fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Uşaqlarda qəbizlik adətən tualet tərbiyəsi dövründə, məktəbə başlama zamanı və ya qidalanma dəyişiklikləri ilə əlaqəli meydana gəlir. Ağrılı nəcis çıxarma təcrübəsi uşaqda qorxu yaradıb problemi daha da ağırlaşdıra bilər. Uşaqlarda simptomlar bunları əhatə edə bilər: nadir nəcis çıxarma, böyük və ağrılı nəcis, alt paltarında lekelər (encoprezis), qarın ağrısı və iştahsızlıq. Müalicə yanaşması yaşa uyğun olmalıdır: kiçik uşaqlarda qidalanma dəyişiklikləri və davranış terapiyası, böyük uşaqlarda isə bunlara əlavə olaraq təhlükəsiz laksativlər. Uşaq qastroenteroloqu ilə məsləhətləşmək və ailə dəstəyi vacibdir. Psixoloji amillərin həlli kritikdir.

Vacib qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat məqsədilə hazırlanmışdır və professional tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Xroniki qəbizlik əlamətləri müşahidə etdikdə mütləq ixtisaslaşmış həkimə müraciət edin.

Tags :

Məqalədə olanlar