Xroniki qastrit, mədənin daxili səthini örtən selikli qişanın uzunmüddətli iltihabıdır. Bu vəziyyət, mədə turşusunun mədə divarına zərər verməsi və zamanla mədə divarında nazikləşmə, qıcıqlanma və iltihaba səbəb olması ilə yaranır.
Xroniki qastrit, əksər hallarda Helikobakter pilori infeksiyası, həddindən artıq spirtli içki istifadəsi, siqaret çəkmə, bəzi dərmanların uzunmüddətli istifadəsi və autoimmun xəstəliklər kimi faktorlara bağlı olaraq inkişaf edir.
Xroniki qastrit nədir?
Xroniki qastrit, mədənin daxili səthini örtən selikli qişanın uzunmüddətli iltihabıdır. Bu vəziyyət, mədə turşusunun mədə divarına zərər verməsi və zamanla mədə divarında nazikləşmə, qıcıqlanma və iltihaba səbəb olması ilə yaranır.
Xroniki qastrit, əksər hallarda Helikobakter pilori infeksiyası, həddindən artıq spirtli içki istifadəsi, siqaret çəkmə, bəzi dərmanların uzunmüddətli istifadəsi və autoimmun xəstəliklər kimi faktorlara bağlı olaraq inkişaf edir.
Xroniki qastritin səbəbləri nələrdir?
Xroniki qastritin bir çox səbəbi ola bilər:
- Helikobakter Pilori İnfeksiyası: Helicobacter pylori, mədənin daxili səthində yaşayan bir bakteriyadır. Bu bakteriya, mədə divarına zərər verərək qastritə və xoralara səbəb ola bilər.
- Həddindən artıq Spirtli İçki və Siqaret İstifadəsi: Həddindən artıq spirtli içki istifadəsi və siqaret çəkmək, mədə divarını qıcıqlandırır və xroniki qastrit riskini artırır.
- Dərmanlar: Aspirin, ibuprofen və digər qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (QSİƏD) kimi bəzi dərmanlar, uzunmüddətli istifadə edildikdə mədə divarına zərər verə və xroniki qastritə səbəb ola bilər.
- Autoimmun Xəstəliklər: Autoimmun qastrit, immun sisteminin mədə hüceyrələrinə hücum etdiyi bir xəstəlikdir.
- Öd Reflüsü: Öd, qaraciyər tərəfindən istehsal edilən və yağların həzminə kömək edən bir mayedir. Öd reflüsü, ödün mədəyə geri qayıtması vəziyyətidir və xroniki qastritə səbəb ola bilər.
- Digər Səbəblər: Digər səbəblər arasında radiasiya terapiyası, Kron xəstəliyi, stress, qeyri-kafi qidalanma və genetik faktorlar yer alır.
Xroniki qastrit əlamətləri
Xroniki qastritin əlamətləri insandan insana dəyişə bilər və bəzi insanlarda heç bir simptom müşahidə olunmaya bilər.
Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:
- Həzmsizlik və Köp: Yeməklərdən sonra qarnın üst hissəsində dolğunluq, köp və həzmsizlik hissi.
- Qarının Üst Hissəsində Ağrı: Qarnın üst hissəsində yanma, gəmirici və ya ağrı hissi.
- Ürəkbulanma və Qusma: Xüsusilə səhər saatlarında və ya yeməklərdən sonra ürəkbulanma və qusma.
- İştahsızlıq və Çəki İtkisi: İştahanın itməsi və səbəbi bilinməyən çəki itkisi.
- Digər Simptomlar: Digər simptomlar arasında gəyirmə, hıçqırıq, ağızda metal dadı, yorğunluq və qanazlığı (anemiya) ola bilər.
Xroniki qastritin növləri
- Atrofik Qastrit: Mədə divarının nazikləşməsi və mədə turşusu istehsalının azalması ilə xarakterizə olunur. B12 vitamini çatışmazlığına və mədə xərçənginə yol aça bilər.
- Antral Qastrit: Mədənin alt hissəsində (antrum) yaranan qastrit növüdür. Helikobakter pilori infeksiyası ilə əlaqəlidir.
- Autoimmun Qastrit: İmmun sisteminin mədə hüceyrələrinə hücum etdiyi bir qastrit növüdür. Pernisioz anemiyaya (B12 vitamini çatışmazlığı anemiyası) yol aça bilər.
Xroniki qastrit necə diaqnoz qoyulur?
Xroniki qastritin diaqnozu üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edilə bilər:
- Endoskopiya və Biopsiya: Endoskopiya, ucunda kamera olan nazik və elastik bir boru (endoskop) ilə qida borusu, mədə və onikibarmaq bağırsağın müayinəsidir. Biopsiya, mədə divarından kiçik bir toxuma nümunəsinin götürülərək mikroskop altında araşdırılmasıdır. Bu prosedur, qastritin mövcudluğunu və şiddətini müəyyən etmək, Helicobacter pylori infeksiyasını və digər səbəbləri araşdırmaq üçün aparılır.
- Urea Nəfəs Testi: Helicobacter pylori infeksiyasını təyin etmək üçün istifadə olunan bir testdir. Xəstəyə tərkibində radioaktiv karbon olan bir urea məhlulu içirilir və nəfəs nümunələri götürülür. Əgər Helicobacter pylori infeksiyası varsa, bakteriya ureanı parçalayır və radioaktiv karbon dioksid ayrılır. Bu da nəfəs nümunələrində təsbit edilir.
- Qan Analizi: Helicobacter pylori infeksiyasını və digər səbəbləri araşdırmaq üçün qan analizləri aparıla bilər.
- Nəcis Analizi: Helicobacter pylori infeksiyasını və qastritə bağlı qanaxmaları təsbit etmək üçün nəcis analizi aparıla bilər.
Xroniki qastrit necə müalicə olunur?
Xroniki qastritin müalicəsi, əsas səbəbə uyğun olaraq aparılır.
Müalicə seçimləri bunlardır:
Dərman Müalicəsi:
- Antibiotiklər: Helicobacter pylori infeksiyasını müalicə etmək üçün antibiotiklər istifadə olunur.
- Proton pompa inhibitorları (PPİ-lər): Mədə turşusu istehsalını azaltmaq üçün PPİ-lər istifadə olunur. Omeprazol, esomeprazol, lansoprazol və pantoprazol kimi dərmanlar bu qrupa daxildir.
- H2 reseptor blokerləri: Mədə turşusu istehsalını azaltmaq üçün H2 reseptor blokerləri istifadə olunur. Ranitidin, famotidin və simetidin kimi dərmanlar bu qrupa daxildir.
- Antasidlər: Mədə turşusunu neytrallaşdırmaq üçün antasidlər istifadə edilə bilər.
- Digər dərmanlar: Ürəkbulanma və qusmanı önləmək üçün antiemetiklər, mədə divarını qorumaq üçün sukralfat və vismut subsalisilat kimi digər dərmanlar da istifadə edilə bilər.
Həyat Tərzi Dəyişiklikləri:
- Siqaret və spirtli içkilərdən çəkinin: Siqaret çəkmək və spirtli içki qəbul etmək mədə divarına zərər verir və xroniki qastrit simptomlarını pisləşdirə bilər.
- Stresi idarə edin: Stress, mədə turşusu istehsalını artıra və qastrit simptomlarını pisləşdirə bilər. Stressi idarə etmə üsullarını (yoqa, meditasiya kimi) tətbiq edin.
- Mütəmadi olaraq idman edin: Mütəmadi idman, həzm sistemini tənzimləməyə və stresi azaltmağa kömək edə bilər.
- Kifayət qədər yatın: Yuxu çatışmazlığı mədə turşusu istehsalını artıra və qastrit simptomlarını pisləşdirə bilər.
Qidalanma:
- Kiçik və tez-tez porsiyalarla qidalanın: Böyük porsiyalar mədə turşusu istehsalını artıra bilər. Gündə 5-6 kiçik porsiya yemək daha faydalı ola bilər.
- Ədviyyatlı, turş və yağlı qidalardan çəkinin: Bu qidalar mədə divarını qıcıqlandıra bilər.
- Kofein və spirtli içki istifadəsindən çəkinin: Kofein və spirtli içkilər mədə turşusu istehsalını artıra bilər.
- Lifli qidalar qəbul edin: Lifli qidalar (meyvə, tərəvəz, tam taxıllar kimi) həzmi tənzimləməyə və qəbizliyin qarşısını almağa kömək edir.
- Probiotiklər qəbul edin: Probiotiklər, bağırsaq florasını tənzimləyərək həzm sistemini dəstəkləyir.
Xroniki qastritin fəsadları nələrdir?
Xroniki qastrit müalicə edilməzsə, ciddi fəsadlara yol aça bilər:
- Mədə xorası: Mədə divarında açıq yaranın əmələ gəlməsi.
- Mədə qanaxması: Mədə xorasının qanaması.
- Pernisioz anemiya: B12 vitamini çatışmazlığı anemiyası.
- Mədə xərçəngi: Xroniki qastrit, mədə xərçəngi riskini artıra bilər.
Tez-tez verilən suallar
Xroniki qastrit nədir?
Xroniki qastrit, mədənin daxili səthini örtən selikli qişanın uzunmüddətli iltihabıdır.
Xroniki qastritin simptomları nələrdir?
Xroniki qastritin simptomları arasında həzmsizlik, köp, qarnın üst hissəsində ağrı, ürəkbulanma, qusma və iştahsızlıq yer alır.
Xroniki qastrit necə diaqnoz qoyulur?
Xroniki qastritin diaqnozu üçün endoskopiya, biopsiya, urea nəfəs testi, qan analizi və nəcis analizi kimi üsullardan istifadə edilə bilər.
Xroniki qastrit necə müalicə olunur?
Xroniki qastritin müalicəsi, əsas səbəbə uyğun olaraq aparılır. Dərman müalicəsi, həyat tərzi dəyişiklikləri və qidalanmanın tənzimlənməsi kimi üsullardan istifadə edilə bilər.
Xroniki qastritdən necə qoruna bilərəm?
Xroniki qastritdən qorunmaq üçün sağlam qidalanın, siqaret və spirtli içkilərdən çəkinin, stresi idarə edin və mütəmadi olaraq həkim müayinəsindən keçin.
Səhifənin məzmunu yalnız məlumat məqsədi daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.