Sinir ağrıları mədə-bağırsağa nə edir? Bu sualı çox vaxt stresli dövrdə qarın ağrısı, köp və ya ishal yaşayan, “analizlərim normaldır, bəs niyə ağrıyır?” deyə düşünən insanlar verir.
İmtahandan, iş görüşündən və ya ailədəki gərgin söhbətdən sonra mədənin sıxılması, qarında düyün hissi və ya tualetə tez-tez getmək ehtiyacı təsəvvür deyil. Bunlar real fiziki əlamətlərdir və bunun elmi izahı var.
“Sinir ağrıları” dedikdə nə nəzərdə tutulur?
Gündəlik dildə “sinirdən mədəm ağrıdı” ifadəsi adətən stress, narahatlıq (anksiyete), həyəcan və uzunmüddətli psixoloji gərginliyi nəzərdə tutur. Tibbdə bu halın əsasında beyin ilə həzm sistemi arasındakı sıx əlaqə dayanır.
Bəzən “sinir ağrısı” ifadəsi sinirin özündən qaynaqlanan ağrıya da aid edilir. Məsələn, qarın divarındakı sinirin sıxılması və ya şəkərli diabetin sinirlərə vurduğu ziyan belə ağrıya səbəb ola bilər. Bu məqalədə əsas diqqət stress və emosional gərginliyin həzm sisteminə təsirinədir. Ağrı bir nöqtədə, hərəkətlə dəyişən xarakterdədirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Beyin və bağırsaq bir-biri ilə necə danışır?
Həzm sistemi beyindən asılı olmayaraq yalnız yemək həzm etmir. Beyin və bağırsaq arasında iki istiqamətli əlaqə var. Elm bunu bağırsaq-beyin oxu adlandırır. Bu mövzunu əhval-ruhiyyəni bağırsaqlar necə idarə edir yazımızda da ətraflı şərh etmişik.
Bağırsağın “ikinci beyni”
Mədə və bağırsaq divarında yüz milyonlarla sinir hüceyrəsindən ibarət şəbəkə yerləşir. Bu şəbəkəyə enterik sinir sistemi deyilir və ona tez-tez “ikinci beyin” deyirlər. O, qidanın irəliləməsini, həzm şirələrinin ifrazını və bağırsaq hərəkətlərini idarə edir. Beyin həyəcan və ya qorxu siqnalı göndərəndə bu şəbəkə də dərhal reaksiya verir.
Stress mədəyə nə edir?
Stress mədədə aşağıdakı şikayətləri yarada və ya gücləndirə bilər:
- Mədə ağrısı və ya sıxılma hissi: adətən qarnın yuxarı hissəsində, qabırğaaltı nahiyədə hiss olunur.
- Ürəkbulanma: gərgin anlarda yaranan ürəkbulanmanın bir səbəbi də budur.
- Yanma və turşu qalxması: stress mədə turşusunun ifrazını dəyişə və reflü şikayətlərini gücləndirə bilər.
- Tez doyma, mədədə ağırlıq: tibbdə bu hala funksional dispepsiya (heç bir üzvi xəstəlik tapılmadan baş verən həzmsizlik) deyilir.
- Gəyirmə və köp: həyəcanlı insanlar bilmədən çox hava udur, bu da mədədə qaz yığılmasına gətirib çıxarır.
Bu şikayətlər sizdə varsa, mədə ağrısı səbəbləri və mədədə köp və gəyirmə haqqında yazılarımızı da oxuya bilərsiniz.
Stress bağırsağa nə edir?
Bağırsaq stressə mədədən də həssas reaksiya verir. Hər kəsdə reaksiya eyni olmur:
- İshal: gərginlik bağırsaq hərəkətini sürətləndirirsə, nəcis tez-tez və duru olur. İmtahan və ya çıxış öncəsi tualetə qaçmaq buna misaldır. Daha ətraflı: ishal niyə yaranır.
- Qəbizlik: bəzi insanlarda isə bağırsaq hərəkəti ləngiyir və nəcis sərtləşir. Qəbizlik niyə yaranır və nə etməli məqaləsində bu barədə yazmışıq.
- Köp və şişkinlik: qarında köp niyə olur sualının cavablarından biri də sinir gərginliyidir.
- Qarın ağrısı və spazm: bağırsaq divarının əzələləri qıcıqlanıb yığılanda krampvari ağrı yaranır.
- Ağrıya həssaslığın artması: stress olan dövrdə bağırsağın normal hərəkəti belə ağrı kimi hiss oluna bilər. Buna visseral həssaslıq deyilir.
Stresslə bağlı ağrı, yoxsa ciddi xəstəlik? Diaqnoz necə qoyulur?
Hər qarın ağrısını “sinirdəndir” deyə izah etmək olmaz. Həkim əvvəlcə şikayətlərinizi, onların nə vaxt yarandığını və stresslə əlaqəsini dinləyir, sonra lazım gələrsə müayinələr təyin edir:
- qan analizləri (o cümlədən kamqanlığın yoxlanılması),
- nəcis analizləri,
- qarın nahiyəsinin USM müayinəsi,
- qastroskopiya və ya kolonoskopiya (yalnız göstəriş olduqda).
Üzvi xəstəlik tapılmayanda və şikayətlər stresslə uyğun gələndə diaqnoz funksional hesab olunur. Bu o demək deyil ki, ağrı “ağlınızdadır”. Ağrı realdır, sadəcə səbəbi orqanın zədələnməsi deyil, onun işinin pozulmasıdır.
Bu əlamətlər “sinirdən” deyil, mütləq müayinə tələb edir
Aşağıdakılardan biri varsa, gecikdirmədən qastroenteroloqa müraciət edin:
- nəcisdə qan və ya nəcisin qara olması,
- səbəbsiz çəki itkisi,
- təkrarlanan qusma və ya udqunmada çətinlik,
- gecələr yuxudan oyadan ağrı,
- davamlı yüksək hərarət,
- qan azlığı və ya sarılıq,
- 45-50 yaşdan sonra yeni başlayan bağırsaq şikayətləri,
- ailədə bağırsaq xərçəngi halları.
Tez-tez verilən suallar
Sinirdən mədə ağrıyarmı?
Sinirdən ishal və qəbizlik olurmu?
Stress qastrit və ya mədə xorası yaradırmı?
Sinirdən yaranan mədə-bağırsaq şikayətləri necə keçir?
Tibbi xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Sağlamlığınızla bağlı qərarları qəbul etməzdən əvvəl mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.