Müasir dövrdə qeyri-sağlam qidalanma və hərəkətsiz həyat tərzi daxili orqanların yağlanması problemini sürətlə artırır. Qaraciyər piylənməsi haqqında tez-tez eşitsək də, mədəaltı vəzi piylənməsi (tibb dilində pankreas steatozu) daha az danışılan, lakin ciddi sağlamlıq riskləri daşıyan bir vəziyyətdir.
Mədəaltı vəzi həzm sistemi və qanda şəkərin tənzimlənməsi (insulin ifrazı) üçün həyati orqandır. Onun yağ toxuması ilə əvəz olunması isə orqanizmdə bir çox tarazlığı poza bilər.
Bu məqalədə mədəaltı vəzi piylənməsi nədir? Əlamətləri və müalicəsi hansı üsullarla aparılır, bu xəstəlikdən qorunmaq üçün nələrə diqqət etməliyik suallarına ətraflı cavab tapacaqsınız.
Mədəaltı vəzi piylənməsi nədir?
Mədəaltı vəzi piylənməsi, sadə dillə desək, mədəaltı vəzinin hüceyrələrində normadan artıq yağ toplanması və ya orqanın sağlam toxumasının yağ toxuması ilə əvəz olunmasıdır. Bu vəziyyət adətən tək başına yaranmır; çox vaxt “Metabolik Sindrom” adlanan daha geniş bir problemin parçası olur.
Əgər bir şəxsdə qaraciyər piylənməsi varsa, mədəaltı vəzinin də piylənmə ehtimalı yüksəkdir. Araşdırmalar göstərir ki, obezitəsi (piylənməsi) olan insanların təxminən 50-80%-də mədəaltı vəzi yağlanması müşahidə olunur.
Lakin bu xəstəlik təkcə artıq çəkili insanlarda deyil, bəzən normal çəkili, lakin qarın bölgəsində (viseral) yağlanması olan şəxslərdə də yarana bilər.
Mədəaltı vəzi piylənməsinin əlamətləri
Xəstələrin ən çox verdiyi suallardan biri budur: “Mən necə hiss edə bilərəm ki, məndə bu problem var?”. Təəssüf ki, mədəaltı vəzi piylənməsi çox vaxt “səssiz” irəliləyən bir xəstəlikdir.
Erkən mərhələlərdə xəstəlik heç bir spesifik simptom verməyə bilər. Lakin proses irəlilədikcə və orqanın funksiyası pozulduqca aşağıdakı əlamətlər özünü göstərə bilər:
Həzm Problemləri: Yeməkdən sonra ağırlıq hissi, köp və qaz yaranması.
Qarın Ağrısı: Xüsusilə yağlı yeməklərdən sonra qarın nahiyəsinin yuxarı hissəsində küt ağrı və ya diskomfort.
Nəcisdə Dəyişikliklər: Mədəaltı vəzi fermentlərinin azalması səbəbindən nəcisin yağlı, parlaq və pis qoxulu olması (steatoreya).
Şəkər Mübadiləsinin Pozulması: Qanda şəkərin səbəbsiz yüksəlməsi, ağız quruluğu və tez-tez susamaq.
Yorğunluq və Halsızlıq: Metabolizmin pozulması ümumi enerji səviyyəsinə təsir edir.
Vacib Qeyd: Bu əlamətlər başqa mədə-bağırsaq xəstəliklərində də (məsələn, qastrit və ya öd daşı) ola bilər. Dəqiq diaqnoz yalnız həkim müayinəsi ilə qoyulur.
Mədəaltı vəzi piylənməsinin əsas səbəbləri
Bu xəstəliyin yaranmasında bir çox faktor rol oynayır:
Obezitə və Artıq Çəki: Ən yayılmış səbəbdir. Bədən kütlə indeksi artdıqca risk də artır.
Şəkərli Diabet (Tip 2): Mədəaltı vəzi piylənməsi insulin müqaviməti yarada bilər və ya mövcud diabeti kəskinləşdirə bilər.
Yüksək Xolesterin və Triqliseridlər: Qanda yağların miqdarının çox olması orqanlarda depolanmaya səbəb olur.
Alkoqol İstifadəsi: Həddindən artıq spirtli içki qəbulu mədəaltı vəzinin toxumasını zədələyərək yağlanmaya yol açır.
Genetik Meyillilik: Ailədə metabolik xəstəliklərin olması riski artırır.
Sürətli Çəki İtirmə: Qısa müddətdə kəskin arıqlamaq bəzən orqanlarda yağ mübadiləsini poza bilər.
Bəzi Dərmanlar: Kortikosteroidlər və bəzi virus əleyhinə dərmanların uzun müddətli istifadəsi.
Diaqnostika: necə təyin olunur?
Mədəaltı vəzi qarın boşluğunun dərinliyində yerləşdiyi üçün adi müayinə ilə onu yoxlamaq çətindir.
Həkimlər adətən aşağıdakı instrumental və laboratoriya üsullarından istifadə edirlər:
Ultrasəs Müayinəsi (USM): Ən sadə və ilkin üsuldur. USM zamanı mədəaltı vəzinin “parlaq” görünməsi (exogenliyin artması) yağlanmaya işarə edir.
Kompüter Tomoqrafiyası (KT) və MRT: Bu üsullar yağlanmanın dərəcəsini və orqanın strukturunu daha dəqiq göstərir.
Qan Analizləri: Mədəaltı vəzi fermentləri (Amilaza, Lipaza), qaraciyər sınaqları (ALT, AST), qlükoza və lipid profili yoxlanılır.
Endoskopik Ultrasəs (EUS): Nadir hallarda, daha dəqiq görüntü lazım olduqda istifadə edilir.
Mədəaltı vəzi yağlanmasının müalicəsi
Bir çox xəstə “Bunun üçün hansı dərmanı içməliyəm?” deyə soruşur. Hazırda birbaşa mədəaltı vəzi yağlanmasını yox edən xüsusi, “sehirli” bir dərman yoxdur. Müalicənin əsas məqsədi səbəbi aradan qaldırmaq və yaşam tərzini dəyişməkdir.
Müalicə planı adətən üç istiqamətdə aparılır:
1. Həyat tərzi dəyişikliyi və çəki idarəsi
Ən effektiv müalicə üsulu çəki atmaqdır. Araşdırmalar göstərir ki, bədən çəkisinin 5-10%-ni itirmək mədəaltı vəzi və qaraciyərdəki yağlanmanı əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Lakin bu çəki itkisi tədricən olmalıdır; sürətli arıqlamaq vəziyyəti pisləşdirə bilər.
2. Düzgün qidalanma (pəhriz)
Mədəaltı vəzi yükünü azaltmaq üçün pəhriz şərtdir.
Nələri yeməli: Tərəvəzlər, lifli qidalar, tam taxıllı məhsullar, yağsız zülallar (toyuq sinəsi, balıq), zeytun yağı.
Nələrdən imtina etməli: “Fast-food”, qızardılmış yeməklər, heyvan mənşəli bərk yağlar, şəkərli qazlı içkilər, şirniyyatlar və ağ çörək.
Aralıq Dənizi Pəhrizi: Bu pəhriz növü (bol tərəvəz, balıq, zeytun yağı) mədəaltı vəzi yağlanması üçün ən ideal qidalanma rejimi hesab olunur.
3. Tibbi müalicə (dərman müalicəsi)
Həkiminiz yanaşı gedən xəstəlikləri müalicə etmək üçün dərmanlar təyin edə bilər:
Xolesterin dərmanları (Statinlər): Qandakı yağları azaltmaq üçün.
Şəkər dərmanları: İnsulin dirənci və ya diabet varsa, bu vəziyyət mütləq nəzarətə alınmalıdır.
Ferment preparatları: Əgər mədəaltı vəzi kifayət qədər ferment ifraz edə bilmirsə (həzm pozulursa), həkim həzmə kömək edən dərmanlar yaza bilər.
Mədəaltı vəzi piylənməsi təhlükəlidirmi?
Bəli, nəzarətsiz qaldıqda bu vəziyyət ciddi fəsadlara yol aça bilər:
Tip 2 Diabet: Yağlanmış mədəaltı vəzi insulin ifraz edən hüceyrələrin (beta hüceyrələrinin) funksiyasını pozaraq şəkərli diabetə səbəb ola bilər.
Pankreatit: Kəskin və ya xroniki mədəaltı vəzi iltihabı riski artır.
Mədəaltı Vəzi Xərçəngi: Bəzi araşdırmalar uzunmüddətli iltihab və yağlanmanın xərçəng riskini cüzi də olsa artırdığını göstərir.
Tez-tez verilən suallar
Aşağıda pasiyentlərin mədəaltı vəzi piylənməsi nədir? Əlamətləri və müalicəsi mövzusunda ən çox verdiyi sualları cavablandırdıq.
1. Mədəaltı vəzi piylənməsi tamamilə sağalırmı?
2. Mədəaltı vəzi yağlanması ağrı verirmi?
3. Arıq insanlarda mədəaltı vəzi piylənməsi ola bilərmi?
4. Mədəaltı vəzi üçün ən zərərli qidalar hansılardır?
5. Bu xəstəlik üçün hansı həkimə müraciət etməliyəm?
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və tibbi məsləhət, diaqnoz və ya müalicəni əvəz etmir.