Bağırsaq sağlamlığı ilə bağlı şikayətlərlə həkimə müraciət edən bir çox insan analiz nəticələrində qarşılaşdıqları “Blastocystis hominis” adını görəndə təşvişə düşür. Bəs əslində “Blastocystis hominis” nədir?
Bu, insan və bəzi heyvanların həzm sistemində yaşaya bilən, bir hüceyrəli mikroorqanizmdir. Dünya əhalisinin əhəmiyyətli bir qisminin nəcis analizlərində aşkar edilən bu parazit, tibb elmində hələ də mübahisəli mövqedə qalır — çünki bir çox insanda heç bir simptom yaratmadan bağırsaqda mövcud ola bilir, digərlərində isə xoşagəlməz həzm problemlərinə səbəb olur.
Blastocystis hominis haqqında əsas məlumatlar
Blastocystis hominis mikroskopik ölçüdə olan, bağırsaq florasının bir hissəsi kimi qəbul edilən tək hüceyrəli orqanizmdir. Bəzi tədqiqatçılar onu parazit, bəziləri isə bağırsaq mikrobiomunun zərərsiz üzvi kimi təsnif edir.
Bu fərqli yanaşmaların əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, çoxsaylı insanlarda bu mikroorqanizm aşkar edilsə də, onların böyük əksəriyyəti tamamilə sağlamdır və heç bir əlamət yaşamır.
Bununla belə, bağışıqlıq sistemi zəif olan, xroniki bağırsaq problemləri olan və ya artıq sayda bu mikroorqanizmə malik olan insanlarda müəyyən simptomlar yarana bilər. Bu səbəbdən, analiz nəticəsində Blastocystis hominis aşkar olunması özlüyündə həmişə müalicə tələb etmir — qərar klinik şəkillə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Blastocystis hominis necə yoluxur?
Blastocystis hominis əsasən fekal-oral yol vasitəsilə, yəni çirklənmiş su və ya qida məhsulları ilə insandan insana, yaxud heyvandan insana keçə bilir. Yoluxma riskini artıran amillərə aşağıdakılar daxildir:
Çirkli və ya təmizlənməmiş su mənbələrindən istifadə bu mikroorqanizmin yayılmasında əsas rol oynayır.
Şəxsi gigiyena qaydalarına (xüsusilə əl yumaya) riayət edilməməsi də yoluxma riskini yüksəldir.
Sanitar şəraiti zəif olan ölkələrə səyahət zamanı yoluxma ehtimalı daha yüksəkdir.
Eyni evdə yaşayan ailə üzvləri arasında yoluxma nisbətən tez-tez rast gəlinir, çünki məişət şəraiti və gigiyena vərdişləri oxşar olur.
Əsas əlamətləri nələrdir?
Blastocystis hominis-in simptomatik hala keçməsi hər kəsdə fərqli şəkildə ortaya çıxa bilər.
Ən çox rast gəlinən əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:
- Qarında köpmə və narahatlıq hissi xəstələrin ən çox şikayət etdiyi simptomlardan biridir.
- Bağırsaq funksiyasında dəyişikliklər — bəzən ishal, bəzən isə qəbizlik şəklində özünü göstərə bilir.
- Mədə nahiyəsində ağrı və ya tutmalar tez-tez müşahidə olunur.
- Artmış qaz əmələ gəlməsi və köp də digər tipik şikayətlərdəndir.
- Az hallarda iştahsızlıq və yorğunluq hissi də qeyd olunur.
Vacib qeyd: bu simptomlar bir çox digər bağırsaq problemi (məsələn, İrritabl Bağırsaq Sindromu) ilə də üst-üstə düşə bildiyi üçün, dəqiq diaqnoz qoyulmadan özünü müalicə etmək tövsiyə olunmur.
Diaqnoz necə qoyulur?
Blastocystis hominis-in aşkarlanması üçün ən çox istifadə olunan üsul nəcis analizidir. Mikroskopik müayinə zamanı laborant nümunədə bu mikroorqanizmin mövcudluğunu təyin edir.
Daha dəqiq nəticə üçün bəzi laboratoriyalarda PCR (Polimeraz Zəncirvari Reaksiya) testi də tətbiq olunur, bu test mikroorqanizmin DNT-sini aşkar etməklə daha yüksək dəqiqlik təmin edir.
Diaqnoz qoyularkən həkim yalnız laborator nəticəyə deyil, həm də xəstənin şikayətlərinə, tibbi tarixçəsinə və digər mümkün səbəblərin (məsələn, başqa bağırsaq infeksiyaları) istisna edilməsinə əsaslanır.
Müalicə yanaşmaları
Blastocystis hominis-in müalicəsi tibb ictimaiyyətində ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Əgər insan tamamilə simptomsuzdursa, bir çox həkim müalicəyə ehtiyac olmadığını düşünür, çünki bu mikroorqanizm bəzən sağlam bağırsaq florasının normal komponenti kimi qəbul edilir.
Lakin simptomlar mövcuddursa və digər səbəblər istisna edilibsə, həkim aşağıdaki dərman qruplarından birini təyin edə bilər:
Metronidazol ən geniş istifadə olunan dərmanlardan biridir, lakin müəyyən hallarda effektivliyi məhduddur. Tinidazol bəzi xəstələrdə daha yaxşı nəticə verə bilir. Nitazoksanid son illərdə alternativ seçim kimi daha çox tövsiyə olunur. Paromomisin xüsusilə bağırsaq florasını qorumaq istəyən hallarda nəzərdən keçirilir.
Müalicədən sonra simptomların təkrarlanması mümkündür, bu səbəbdən bəzi hallarda təkrar analiz və əlavə müalicə kursu tələb oluna bilər. Probiotiklərin əlavə olaraq istifadəsi bağırsaq florasının bərpasına kömək edə bilər, lakin bu, həkim nəzarəti altında edilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
1. Blastocystis hominis aşkar olunması həmişə xəstəlik deməkdir?
Xeyr. Çox saylı insanlarda bu mikroorqanizm heç bir simptom yaratmadan bağırsaqda mövcud olur. Diaqnoz qoyularkən simptomların olub-olmaması və başqa səbəblərin istisna edilməsi əsas götürülür.
2. Blastocystis hominis insandan insana yoluxa bilərmi?
Bəli, əsasən fekal-oral yolla, çirklənmiş su və qida vasitəsilə, eyni zamanda gigiyena qaydalarına əməl edilmədikdə ailə üzvləri arasında da yoluxma müşahidə olunur.
3. Blastocystis hominis ilə İrritabl Bağırsaq Sindromu (İBS) arasında əlaqə varmı?
Bəzi tədqiqatlar bu mikroorqanizmin İBS-yə bənzər simptomları artıra biləcəyini göstərir, lakin birmənalı səbəb-nəticə əlaqəsi hələ də tam sübut olunmayıb. Hər iki vəziyyət oxşar simptomlara malik ola bildiyi üçün dəqiq diaqnoz vacibdir.
4. Blastocystis hominis üçün hansı analiz daha dəqiqdir — mikroskopiya yoxsa PCR?
PCR testi adətən daha yüksək dəqiqlik təmin edir, çünki mikroorqanizmin genetik materialını birbaşa aşkar edir. Lakin mikroskopik müayinə də geniş istifadə olunan və əlçatan üsuldur.
6. Hamiləlik dövründə Blastocystis hominis təhlükəlidirmi?
Hamilə qadınlarda hər hansı bağırsaq infeksiyası əlavə diqqət tələb edir, çünki bəzi müalicə üsulları hamiləlik dövründə məhduddur. Bu səbəbdən diaqnoz və müalicə mütləq mütəxəssis nəzarəti altında aparılmalıdır.
Bu məqalə yalnız məlumatlandırıcı xarakter daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tuta bilməz. Hər zaman öz həkiminizin tövsiyəsinə əməl edin.