Tibbi dildə helmintoz olaraq adlandırılan parazitar xəstəliklər, həm uşaqlar, həm də böyüklər arasında ən çox rast gəlinən sağlamlıq problemlərindən biridir. Dünyada hər il milyonlarla insan müxtəlif növ parazitlərin təsirinə məruz qalır.
Bir çox hallarda xəstəlik gizli inkişaf etdiyi üçün insanlar qurd xəstəliyi əlamətləri barədə kifayət qədər məlumatlı olmurlar və bu da müalicənin gecikməsinə səbəb olur.
Qurd xəstəliyi əlamətləri nələrdir?
Qurdların növündən və yerləşdiyi orqandan asılı olaraq simptomlar dəyişə bilər. Lakin əksər hallarda müşahidə olunan ümumi qurd xəstəliyi əlamətləri aşağıdakılardır:
1. Həzm sistemi problemləri
Həzm sistemində yerləşən qurdlar birbaşa bağırsaqların fəaliyyətinə təsir edir:
Qarında ağrılar: Xüsusilə göbək ətrafında küt və ya kəskin ağrılar.
Nəcis pozğunluğu: Səbəbsiz ishal və ya uzunmüddətli qəbizlik.
Ürəkbulanma və qusma: Xüsusilə səhər saatlarında acqarına müşahidə olunan ürəkbulanma.
Köp və qaz: Bağırsaqlarda parazitlərin fəaliyyəti nəticəsində yaranan həddindən artıq qaz.
2. İştah və çəki dəyişiklikləri
Qurdlar bədənə daxil olan vitamin və mineralları “oğurladığı” üçün insanın qidalanma vərdişləri dəyişir:
İştahanın artması: İnsan çox yeməyinə baxmayaraq çəki itirir.
İştahasızlıq: Bəzi hallarda toksinlərin təsirindən qidaya qarşı ikrah hissi yaranır.
Şirniyyat istəyi: Xüsusilə bəzi qurd növləri insanın karbonhidratlara olan ehtiyacını süni şəkildə artırır.
3. Dəri və allergik reaksiyalar
Parazitlərin ifraz etdiyi toksinlər qana sorularaq dəridə müxtəlif allergik reaksiyalara səbəb olur:
Dəri səpkiləri: Urtika (pərsəng) və ya ekzema bənzəri səpkilər.
Qaşınma: Xüsusilə anal nahiyədə gecə saatlarında artan qaşınma (bizquyruq qurdu üçün xarakterikdir).
Dırnaqların qırılması və saç tökülməsi: Vitamin çatışmazlığı nəticəsində yaranan fəsadlar.
4. Sinir sistemi və yuxu pozğunluğu
Toksinlər mərkəzi sinir sisteminə təsir edərək psixoloji və fiziki yorğunluq yaradır:
Əsəbilik və gərginlik: Səbəbsiz narahatlıq hissi.
Yuxuda diş qıcama (Bruksizm): El arasında geniş yayılmış bir əlamət olsa da, həmişə qurdla bağlı olmaya bilər, lakin yoxlanılması vacibdir.
Xroniki yorğunluq: Səhərlər yorğun oyanmaq və gün boyu enerjisiz olmaq.
Ən çox rast gəlinən qurd növləri
Azərbaycanda və dünyada ən çox rast gəlinən helminth növləri bunlardır:
| Qurdun Adı | Yoluxma Yolu | Əsas Əlaməti |
| Askarid | Yuyulmamış meyvə-tərəvəz | Öskürək, qarın ağrısı |
| Bizquyruq (Enterobioz) | Çirkli əllər, şəxsi gigiyena | Gecə qaşınması |
| Lyamlya (Lyamblioz) | Çirkli su, qida | Öd kisəsi ağrıları, ishal |
| Öküz riciti (Solyiter) | Çiy və ya az bişmiş ət | Sürətli çəki itkisi |
Parazitlərə yoluxma yolları
Bədənimizə qurdların daxil olması üçün bir neçə əsas yol mövcuddur:
Alimentar yol: Çirkli su, yuyulmamış meyvə-tərəvəz və ya yaxşı bişirilməmiş ət vasitəsilə.
Kontakt-məişət yolu: Yoluxmuş şəxsin əşyalarından (dəsmal, oyuncaq, qab-qacaq) istifadə etməklə.
Heyvanlar vasitəsilə: Ev heyvanlarının tükü və ya onların nəcisi ilə təmas.
Torpaq və su: Torpaqla işlədikdən sonra əllərin yuyulmaması.
Qurd xəstəliklərinin fəsadları
Əgər qurd xəstəliyi əlamətləri vaxtında aşkar edilməzsə, ciddi fəsadlar yarana bilər:
Anemiya (Qanazlığı): Parazitlər qanla qidalandıqda və ya dəmirin sorulmasını pozduqda yaranır.
İmmunitetin zəifləməsi: Tez-tez soyuqdəymə və infeksion xəstəliklərə yoluxma.
Bağırsaq keçməməzliyi: Çox sayda askarid yumaq şəklində yığılaraq bağırsağı tıxaya bilər.
Orqan zədələnmələri: Parazitlər qaraciyər, ağciyər və hətta beyinə qədər miqrasiya edə bilərlər.
Diaqnostika: Parazitləri necə aşkar etməli?
Yalnız simptomlara əsaslanaraq müalicəyə başlamaq yanlışdır.
Dəqiq diaqnoz üçün müasir laborator müayinələr tələb olunur:
Nəcis analizi: Yumurtaların və ya parazit hissəciklərinin mikroskopik müayinəsi. (Bəzən 3 dəfə təkrar olunması tövsiyə edilir).
Qan analizi (ELISA): Qanda parazitlərə qarşı yaranan antitellərin (IgG, IgM) yoxlanılması.
Perianal yaxma: Xüsusilə bizquyruq qurdlarının aşkar edilməsi üçün.
Ultrasəs müayinəsi (USM): Qaraciyər və öd yollarında yarana biləcək dəyişiklikləri görmək üçün.
Bu məqalə yalnız məlumatlandırıcı xarakter daşıyır və tibbi məsləhətin əvəzini tuta bilməz. Hər zaman öz həkiminizin tövsiyəsinə əməl edin.