Bağırsaq iltihabı nədir? Bu sual bir çox insanı narahat edir, xüsusən də qarın ağrısı, ishal və ya digər həzm problemləri yaşayanları.
Bağırsaq iltihabı, həzm sisteminin müxtəlif hissələrində baş verən iltihabi prosesləri əhatə edən geniş bir termindir. Bu vəziyyət qısa müddətli və ya xroniki ola bilər, həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilər.
Bağırsaq iltihabının əlamətləri
Bağırsaq iltihabının əlamətləri növündən asılı olaraq dəyişir, lakin ümumi simptomlar aşağıdakılardır:
Qarında ağrı və narahatlıq
Qarın ağrısı bağırsaq iltihabının ən çox görülən əlamətidir. Ağrı sancma xarakterli, daimi və ya periodiki ola bilər. İltihab zonasından asılı olaraq ağrının yeri dəyişir.
Həzm pozğunluqları
Ümumi zəiflik və yorğunluq
Xroniki iltihab orqanizmi tükədir, bu da daimi yorğunluq hissini yaradır. Xəstələr hətta kifayət qədər yatdıqdan sonra belə özlərini zəif hiss edirlər.
Çəki itkisi
Qida maddələrinin düzgün sorulmaması və iştahanın azalması xəstələrdə istənilməyən çəki itkisinə səbəb olur.
Qan və selik
Nəcisdə qan və selikin görünməsi ciddi bağırsaq iltihabının göstəricisidir və dərhal tibbi yardım tələb edir.
Bağırsaq iltihabının diaqnostikası
Bağırsaq iltihabının düzgün diaqnozu üçün qastroenteroloq həkim bir neçə müayinə təyin edə bilər:
Laborator Testlər
Qan analizləri iltihab göstəricilərini (CRP, ESR) müəyyənləşdirməyə kömək edir. Nəcis analizi infeksiyaları, qan və ya parazitləri aşkar edir.
Endoskopik müayinələr
Kolonoskopiya və ya qastrokopiya həkimə bağırsaq divarlarını birbaşa görmək imkanı verir. Bu prosedur zamanı biopsiya (toxuma nümunəsi) götürülə bilər.
Görüntüləmə metodları
KT (kompüter tomoqrafiyası), MRT (maqnit-rezonans tomoqrafiyası) və ultrasəs müayinəsi bağırsaq strukturunu qiymətləndirməyə kömək edir.
Bağırsaq iltihabının müalicəsi
Bağırsaq iltihabının müalicəsi səbəbindən və şiddətindən asılıdır:
Dərman terapiyası
İltihab əleyhinə preparatlar, immunosupressantlar və bioloji terapiya xroniki iltihabi bağırsaq xəstəliklərində istifadə olunur. Antibiotiklər bakterial infeksiyalarda təyin edilir. Probiotiklər bağırsaq mikroflorasını bərpa etməyə kömək edir.
Pəhriz və qidalanma
Düzgün qidalanma bağırsaq iltihabının idarə olunmasında mühüm rol oynayır. Həkimlər adətən aşağı lifli pəhriz, spesifik karbohidrat pəhrizi və ya FODMAP pəhrizi tövsiyə edə bilərlər. İtkin gedən vitaminlər və minerallar (dəmir, kalsium, B12 vitamini) əlavə edilməlidir.
Cərrahi müdaxilə
Ağır hallarda və ya dərman müalicəsinə cavab vermədikdə cərrahi əməliyyat lazım ola bilər. Bağırsağın zədələnmiş hissəsinin çıxarılması bəzi xəstələrdə yeganə həll yolu olur.
Həyat tərzi dəyişiklikləri
Stressin idarə olunması, müntəzəm məşqlər və siqaretin atılması müalicə prosesini dəstəkləyir. Kifayət qədər yuxu və su qəbulu da vacibdir.
Bağırsaq iltihabının fəsadları
Müalicə olunmadıqda və ya düzgün idarə edilmədikdə bağırsaq iltihabı ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bunlara bağırsaq deşilməsi, abseslər, fistullar və bağırsaq keçməzliyi daxildir. Uzunmüddətli iltihab bağırsaq xərçəngi riskini artırır. Anemiya, osteoporoz və qida çatışmazlığı da tez-tez rast gəlinən problemlərdir.
Tez-tez verilən suallar
Bağırsaq iltihabı necə müəyyən edilir və hansı testlər lazımdır?
Bağırsaq iltihabının müəyyən edilməsi üçün həkim əvvəlcə simptomlarınızı və ailə tarixçənizi öyrənir. Sonra laborator testlər təyin olunur – qan analizi iltihab göstəricilərini (CRP, leykosit sayı), nəcis analizi isə infeksiyaları və gizli qanaxmanı aşkar edir.
Daha dəqiq diaqnoz üçün kolonoskopiya, endoskopiya və ya görüntüləmə üsulları (KT, MRT, ultrasəs) tələb oluna bilər. Kolonoskopiya zamanı həkim bağırsaq divarlarını birbaşa görür və biopsiya üçün toxuma nümunəsi götürə bilər. Bütün bu testlər birlikdə iltihab növünü, yerini və şiddətini dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Bağırsaq iltihabı nə qədər müddətdə keçir və müalicə olunurmu?
Bağırsaq iltihabının müddəti və müalicə perspektivləri növündən asılıdır. İnfeksion bağırsaq iltihabı (qida zəhərlənməsi, viral infeksiyalar) adətən bir neçə gün ərzində və ya bir həftəyə düzələ bilər. Bakterial infeksiyalarda antibiotik müalicəsi 7-14 gün çəkir.
Xroniki iltihabi bağırsaq xəstəlikləri (Crohn, xoralı kolit) tam müalicə olunmur, lakin müasir dərman və müalicə üsulları ilə yaxşı nəzarət edilə bilər. Xəstələrin çoxu düzgün müalicə ilə uzun müddət remissiyada qala bilər – yəni simptomlar tam və ya qismən yox olur. Vaxtında müalicə başlanması və həkimin tövsiyələrinə riayət edilməsi nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Bağırsaq iltihabında nə yemək olar və hansı qidalardan çəkinmək lazımdır?
Bağırsaq iltihabında qidalanma fərdi olaraq planlaşdırılmalıdır, lakin ümumi tövsiyələr vardır. Yemək olar: bişmiş tərəvəzlər, ağ düyü, qızardılmamış ət və balıq, yumurta, banan, yağsız süd məhsulları (dözürsünüzsə), ərimiş pendirdir.
Kəskin iltihab dövründə aşağı lifli qidalar tövsiyə olunur. Çəkinməli olduğunuz qidalar: ədviyyatlı və kəskin yeməklər, yüksək lifli məhsullar (çiy tərəvəz, qoz-fındıq), şəkər və süni şirinləşdiricilərlə hazırlanan qidalar, kofein və alkoqol, qızardılmış və yağlı yeməklər, qazlı içkilərdir.
Bəzi xəstələr süd məhsullarına və ya qlütenə həssas ola bilər. Qida gündəliyi aparmaq hansı qidaların simptomları pisləşdirdiyini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Dietoloqla məsləhətləşmək fərdi pəhriz planı hazırlamaq üçün faydalıdır.
Bağırsaq iltihabı stress və emosional vəziyyətdən təsirlənirmi?
Bəli, stress və emosional vəziyyət bağırsaq iltihabına əhəmiyyətli təsir göstərir. Bağırsaq və beyin arasında güclü əlaqə var – buna “bağırsaq-beyin oxu” deyilir. Xroniki stress iltihab proseslərini gücləndirir, simptomları pisləşdirir və xəstəliyin kəskinləşməsinə səbəb ola bilər.
Stress zamanı orqanizm kortizol və digər hormonlar ifraz edir ki, bunlar da bağırsaq hərəkətini, immunitet sistemini və bağırsaq mikroflorasını təsir edir.
Həmçinin, stress qidalanma vərdişlərini pozur – insanlar daha çox sağlam olmayan qidalar istehlak edir və ya yeməyi atlayırlar.
Ona görə də stressin idarə olunması müalicənin vacib hissəsidir. Meditasiya, yoga, tənəffüs təlimləri, psixoterapiya və müntəzəm fiziki məşqlər stresslə mübarizədə kömək edir və simptomların yüngülləşməsinə səbəb olur.
Qeyd: Bu məqalə informasiya məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimlə məsləhətləşin.