Həzm sistemi xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinən, lakin çox vaxt gizli şəkildə inkişaf edən problemlərdən biri bağırsaq polipləridir. Bir çox insan “Bağırsaq polipləri nədir?” sualına cavab axtararkən, bu formasiyaların birbaşa xərçəng olduğunu düşünərək narahat olur.
Əslində isə, poliplərin böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir, lakin onların vaxtında aşkar edilməsi kolorektal xərçəngin qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Bağırsaq polipləri nədir?
Bağırsaq polipləri, yoğun bağırsağın (kolon) və ya düz bağırsağın daxili divarında (selikli qişasında) yaranan hüceyrə qruplarıdır. Bunları kiçik ət xallarına və ya göbələk formalı çıxıntılara bənzətmək olar. Ölçüləri bir neçə millimetrdən bir neçə santimetrə qədər dəyişə bilər.
Tibb elmində poliplər iki əsas qrupa bölünür:
Neoplastik olmayan poliplər: Adətən xərçəngə çevrilmə ehtimalı çox aşağı olan iltihabi və ya hiperplastik poliplər.
Neoplastik poliplər (Adenomalar): Bu növ poliplər gələcəkdə xərçəngə çevrilmə riski daşıyan “pre-kanser” (xərçəngönü) törəmələrdir.
Bağırsaqda polip əlamətləri
Bağırsaq poliplərinin ən hiyləgər tərəfi onların çox vaxt heç bir əlamət verməməsidir. Çoxu təsadüfən, başqa bir səbəblə edilən kolonoskopiya zamanı aşkar edilir.
Lakin bəzi hallarda aşağıdakı simptomlar özünü göstərə bilər:
Rektal qanaxma: Nəcisdə parlaq qırmızı və ya tünd rəngli qan görülməsi.
Nəcis rənginin dəyişməsi: Qan nəcislə qarışdıqda onun rəngi qaraya yaxın ola bilər.
Bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik: Bir həftədən çox davam edən qəbizlik və ya ishal.
Ağrı: Böyük poliplər bağırsağı qismən tıxaya bilər ki, bu da qarın nahiyəsində kramp şəklində ağrılara səbəb olar.
Dəmir çatışmazlığı anemiyası: Poliplərdən xroniki, lakin görünməz (gizli) qanaxmalar zaman keçdikcə orqanizmdə dəmirin azalmasına və halsızlığa yol açır.
Bağırsaq poliplərin yaranma Səbəbləri və risk faktorları
Poliplər sağlam hüceyrələrin genetik mutasiyalar nəticəsində anormal şəkildə çoxalması ilə yaranır. Bu prosesə təsir edən bir neçə faktor var:
| Faktor | Təsviri |
| Yaş | 50 yaşdan yuxarı şəxslərdə risk əhəmiyyətli dərəcədə artır. |
| İrsi meyillilik | Ailədə bağırsaq polipi və ya xərçəngi olanlarda risk daha yüksəkdir. |
| Həyat tərzi | Siqaret çəkmək, spirtli içki qəbulu və oturaq həyat tərzi. |
| Qidalanma | Qırmızı ət və işlənmiş ət məhsullarının çox, lifli qidaların az istehlakı. |
| Çəki | Piylənmə və artıq çəki polip riskini tetikləyir. |
Bağırsaq poliplərinin diaqnostikası
Müasir tibb poliplərin vaxtında aşkar edilməsi üçün bir neçə üsul təklif edir:
Kolonoskopiya: Ən effektiv və “qızıl standart” hesab olunan üsuldur. Həkim kamera vasitəsilə bağırsağı vizual olaraq müayinə edir və eyni zamanda aşkar edilən polipləri kəsib götürə bilir.
Siqmoidoskopiya: Yoğun bağırsağın yalnız aşağı hissəsinin (düz bağırsaq və siqvari bağırsaq) müayinəsidir.
KT Kolonoqrafiya (Virtual Kolonoskopiya): Kompüter tomoqrafiyası vasitəsilə bağırsağın 3D görüntüsünün alınması.
Nəcisdə gizli qan testi: Mikroskopik qanaxmaları aşkar etmək üçün istifadə olunur.
Bağırsaqda polip müalicəsi: Polipektomiya
“Bağırsaqda polip müalicəsi” dedikdə, əsasən onların bədəndən kənarlaşdırılması nəzərdə tutulur. Çünki hansı polipin gələcəkdə xərçəngə çevriləcəyini dəqiq öncədən görmək çətindir.
Polipektomiya nədir?
Kolonoskopiya zamanı xüsusi alətlər vasitəsilə polipin kəsilməsi prosesinə polipektomiya deyilir. Bu prosedur ağrısızdır, çünki bağırsağın daxili divarında ağrı reseptorları yoxdur. Götürülən nümunə mütləq histoloji (biopsiya) müayinəyə göndərilir ki, onun hüceyrə quruluşu və təhlükəlilik dərəcəsi müəyyən edilsin.
Nadir hallarda, polip çox böyükdürsə və ya xərçəngləşmə əlamətləri varsa, cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər.
Bağırsaq poliplərindən qorunma yolları
Tam zəmanət olmasa da, müəyyən addımlarla riski minimuma endirmək mümkündür:
Lifli qidalara üstünlük verin: Meyvə, tərəvəz və tam taxıllı məhsullar bağırsaq keçiriciliyini artırır.
Kalsium və Vitamin D: Sümük sağlamlığı ilə yanaşı, bağırsaq hüceyrələrinin qorunmasında da rol oynayır.
İdeal çəkinizi qoruyun: Artıq çəki iltihabi prosesləri artıraraq polip yaranmasına zəmin hazırlayır.
Müntəzəm check-up: Xüsusilə 45-50 yaşdan sonra şikayət olmasa belə kolonoskopiya müayinəsindən keçmək lazımdır.
Tez-tez verilən suallar
1. Bağırsaq polipi xərçəngə çevrilirmi?
Bütün poliplər xərçəng deyil, lakin demək olar ki, bütün bağırsaq xərçəngləri poliplərdən başlayır. Adenomatoz poliplərin xərçəngə çevrilməsi adətən 7-10 il çəkir. Buna görə də onların erkən kəsilməsi xərçəngin qarşısını alır.
2. Polipektomiya əməliyyatından sonra polip yenidən yarana bilərmi?
Bəli, eyni yerdə və ya bağırsağın başqa hissəsində yeni poliplərin yaranma ehtimalı var. Bu səbəbdən polip götürüldükdən sonra həkiminiz sizə 1, 3 və ya 5 il intervalı ilə təkrar kolonoskopiya tövsiyə edə bilər.
3. Bağırsaq polipi müalicəsi üçün pəhriz kifayətdirmi?
Xeyr, pəhriz yalnız yeni poliplərin yaranma riskini azalda bilər. Mövcud olan polipləri pəhriz və ya dərmanla yox etmək mümkün deyil; onlar mütləq cərrahi və ya endoskopik yolla götürülməlidir.
4. Bağırsaqda polip əlamətləri qadınlarda və kişilərdə fərqlidirmi?
Xeyr, əlamətlər cinsiyyətə görə dəyişmir. Hər iki cinsdə qanaxma, qəbizlik və ya qarın ağrısı eyni şəkildə müşahidə olunur. Lakin statistik olaraq kişilərdə bağırsaq poliplərinə bir qədər daha çox rast gəlinir.
5. Kolonoskopiya ağrılı bir prosedurdurmu?
Müasir klinikalarda kolonoskopiya adətən “sedasiya” (yüngül yuxu) altında aparılır. Xəstə heç bir ağrı və ya narahatlıq hiss etmir və prosedur bitdikdən qısa müddət sonra gündəlik həyatına qayıda bilir.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.