Qarın ağrısı, demək olar ki, hər bir insanın həyatının müxtəlif dönəmlərində qarşılaşdığı ən yayılmış şikayətlərdən biridir. Bəzən sadəcə ağır bir yemək yedikdən sonra yaranan narahatlıq, bəzən isə orqanizmdə gedən ciddi bir patoloji prosesin ilk siqnalı ola bilər. Tibbi dildə “abdominal ağrı” adlanan bu vəziyyət, əslində bir xəstəlik deyil, bir simptomdur.
Bəs, qarın ağrısı nədən xəbər verir? Səbəbləri və təbii müalicəsi nələrdir? Bu sualın cavabı ağrının yerindən, şiddətindən və müddətindən asılı olaraq dəyişir. Mədə-bağırsaq sistemindən tutmuş böyrəklərə, hətta ürək problemlərinə qədər bir çox xəstəlik özünü qarın ağrısı ilə büruzə verə bilər.
Bu məqalədə biz qarın ağrısının növləri, yerləşməsinə görə diaqnostik ipucları və ev şəraitində tətbiq edə biləcəyiniz təbii yüngülləşdirici üsullardan danışacağıq.
Qarın ağrısının səbəbləri
Həkimlər diaqnoz qoyarkən ilk olaraq xəstədən “Ağrı tam olaraq haradadır?” sualına cavab istəyirlər. Qarın boşluğunu pomidor kimi dörd və ya doqquz hissəyə bölərək, ağrının mənbəyini təxmin etmək mümkündür.
1. Sağ yuxarı kvadrant (Qabırğaaltı nahiyə)
Qarnın sağ yuxarı hissəsindəki ağrılar adətən qaraciyər və öd kisəsi ilə əlaqəlidir.
Öd daşı xəstəliyi: Yağlı yeməklərdən sonra artan, sağ kürəyə vuran kəskin ağrılar.
Hepatit: Qaraciyərin iltihabı zamanı küt və davamlı ağrı hiss edilə bilər.
2. Sol yuxarı kvadrant
Bu nahiyədə mədə, dalaq və mədəaltı vəzin quyruq hissəsi yerləşir.
Qastrit və Xora: Mədənin selikli qişasının iltihabı və ya zədələnməsi yanğı hissi ilə müşayiət olunan ağrılara səbəb olur.
Pankreatit: Mədəaltı vəzin iltihabı zamanı ağrı çox şiddətli olur və “qurşaqvari” xarakter daşıyaraq belə vura bilər.
3. Epiqastral nahiyə (mədənin "ağzı")
Döş sümüyünün dərhal altındakı nahiyədir. Burada yaranan ağrılar tez-tez reflüks (GERS), mədə spazmı və ya həzmsizlik (dispepsiya) ilə əlaqələndirilir. Ürək xəstəlikləri (miokard infarktı) bəzən özünü məhz bu nahiyədə ağrı ilə göstərə bilər, buna görə diqqətli olmaq lazımdır.
4. Sağ aşağı kvadrant
Bu bölgədə ağrı hiss edildikdə ilk ağıla gələn diaqnoz Kor Bağırsaq (Appendisit) iltihabıdır. Ağrı adətən göbək ətrafından başlayır və bir neçə saat ərzində sağ aşağı tərəfə yerləşir. Bu vəziyyət təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
5. Sol aşağı kvadrant
Adətən yoğun bağırsaq problemləri ilə əlaqəlidir. Divertikulit (bağırsaq divarında yaranan kiçik kisəciklərin iltihabı), qəbizlik və ya bağırsaq spazmları bu nahiyədə ağrıya səbəb ola bilər.
Qarın ağrısının əsas növləri və xəbərdarlıq işarələri
Hər ağrı eyni deyil. Ağrının xarakteri onun səbəbi haqqında çox şey deyə bilər:
Krampvari (Sancılı) Ağrılar: Adətən qaz, köp və ya ishal ilə əlaqəlidir. Ciddi bir problemdən çox, həzm pozğunluğuna işarə edir.
Yandırıcı Ağrı: Mədə turşuluğunun artması, xora xəstəliyi və ya reflüks əlamətidir.
Kəskin və Bıçaqbatırıcı Ağrı: Bu, appendisit, öd kisəsi daşının kanala düşməsi və ya bağırsaq keçməzliyi kimi ciddi patologiyaların göstəricisi ola bilər.
Həkimə nə zaman müraciət etməli?
Əgər qarın ağrısı aşağıdakı simptomlarla müşayiət olunursa, dərhal peşəkar tibbi yardım almalısınız:
Ağrının 24 saatdan çox davam etməsi.
Yüksək hərarət və titrətmə.
Qusuntu içərisində qan görülməsi.
Nəcisdə qan və ya qara rəngli nəcis (melena).
Qarın əzələlərinin taxta kimi sərtləşməsi.
Nəfəs darlığı və başgicəllənmə.
Qarın ağrısı üçün təbii müalicə üsulları
Vacib Qeyd: Bu bölmədə qeyd olunan üsullar yalnız yüngül həzm pozğunluqları, qaz və köp kimi hallarda köməkçidir. Ciddi orqanik xəstəliklərdə (məsələn, appendisit) bu üsullar tətbiq edilməməli və həkimə gedilməlidir.
Əgər həkiminiz ciddi bir patologiyanı istisna edibsə, qarın ağrısı nədən xəbər verir? Səbəbləri və təbii müalicəsi axtarışınızda aşağıdakı təbii vasitələr dadınıza çata bilər:
1. Zəncəfil (Ginger)
Zəncəfil əsrlərdir ki, mədə bulanması və həzm problemləri üçün istifadə olunur. Onun tərkibindəki gingerol maddəsi iltihabəleyhinə təsir göstərir və mədə əzələlərini rahatladır. Təzə zəncəfili rəndələyib çay kimi dəmləyərək içmək spazmı azalda bilər.
2. Nanə Çayı
Nanənin tərkibindəki mentol təbii bir ağrıkəsicidir. Bağırsaq əzələlərini boşaldaraq qazın xaric olunmasına kömək edir. Qıcıqlanmış Bağırsaq Sindromu (İBS) olan xəstələr üçün nanə çayı əvəzolunmazdır. Lakin, reflüks (GERS) xəstələri nanədən uzaq durmalıdır, çünki bu, mədə qapağını boşaldaraq turşunun geri qayıtmasını artıra bilər.
3. İsti Kompres (Qrelka)
Qarın nahiyəsinə (birbaşa dəriyə təmas etmədən) ilıq istilik tətbiq etmək qan dövranını artırır və gərgin əzələləri rahatladır. Bu üsul xüsusilə menstrual sancılar və əzələ spazmları zamanı effektivdir. Lakin iltihablı proseslərdə (məsələn, appendisit şübhəsi varsa) istilik tətbiq etmək qəti qadağandır.
4. Çobanyastığı (Romaşka) Çayı
Çobanyastığı yüngül sakitləşdirici və iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərə malikdir. Mədə divarını sakitləşdirir, qazı azaldır və həzmi yaxşılaşdırır. Axşam yatmazdan əvvəl içilən bir fincan çobanyastığı çayı rahat yuxunu da təmin edir.
5. BRAT Pəhrizi
Əgər qarın ağrısı ishal ilə müşayiət olunursa, mədəni yormayan qidalar qəbul etmək lazımdır. BRAT pəhrizi (Banana, Rice, Applesauce, Toast – Banan, Düyü, Alma püresi, Qızardılmış çörək) bağırsaq hərəkətliliyini normallaşdırmağa kömək edir.
Tez-tez verilən suallar
Yeməkdən dərhal sonra başlayan qarın ağrısı nəyin əlamətidir?
Stress və həyəcan qarın ağrısına səbəb ola bilərmi?
Uşaqlarda qarın ağrısı zamanı evdə nə etmək olar?
Sol tərəfdə kəskin sancı nə zaman təhlükəlidir?
Qarın ağrısı nədən xəbər verir? Səbəbləri və təbii müalicəsi mövzusu çox geniş və fərdidir. Unutmayın ki, ağrı orqanizmin “kömək çağırışıdır”. Yüngül, keçici ağrılar üçün pəhriz dəyişiklikləri və bitki çayları effektiv ola bilər. Lakin ağrı həyat keyfiyyətinizi aşağı salırsa, yuxudan oyadırsa və ya getdikcə şiddətlənirsə, bu siqnalları qulaqardına vurmayın.
Erkən diaqnoz bir çox ciddi xəstəliyin qarşısını almağın ən yaxşı yoludur. Özünüzdə və ya yaxınlarınızda narahatedici simptomlar müşahidə edirsinizsə, vaxt itirmədən peşəkar qastroenteroloq həkim müayinəsinə yazılın.
Vacib Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir.