Qarın nahiyəsinin sağ üst hissəsində qəfil başlayan və bəzən kürəyə qədər vuran kəskin sancılar bir çox insanın həyat keyfiyyətini aşağı salan ciddi bir problemdir.
Xalq arasında tez-tez rast gəlinən bu vəziyyət haqqında ən çox verilən suallardan biri budur: Öd kisəsi ağrısı niyə olur? Bu ağrı sadə bir həzm pozğunluğu kimi görünsə də, əslində bədənimizin bizə göndərdiyi vacib bir xəbərdarlıq siqnalı ola bilər.
Öd kisəsi qaraciyərin altında yerləşən, armudvari formaya malik kiçik bir orqandır. Onun əsas funksiyası qaraciyər tərəfindən istehsal olunan ödü (safra) toplamaq və yağlı qidaların həzmi zamanı onu onikibarmaq bağırsağa ötürməkdir. Lakin bu sistemdə yaranan hər hansı bir tıxanma və ya iltihab şiddətli ağrılara yol açır.
Öd kisəsi ağrısının əsas səbəbləri
Öd kisəsi ağrısının tək bir səbəbi yoxdur. Problemin kökündə duran amillər fərqli ola bilər.
Gəlin ən geniş yayılmış səbəblərə nəzər salaq:
1. Öd Daşları (Xolelitiaz)
Öd kisəsi ağrılarının təxminən 90%-i məhz öd daşları ilə bağlıdır. Öd mayesinin tərkibindəki xolesterin və ya piqmentlərin (bilirubin) kristallaşması nəticəsində daşlar yaranır.
Niyə ağrı verir? Daşlar öd kisəsinin çıxışını və ya öd yollarını tıxadıqda, kisə daxilində təzyiq artır. Bu da şiddətli “biliar kolik” adlanan sancılara səbəb olur.
2. Öd Kisəsi İltihabı (Xolesistit)
Əgər bir öd daşı öd axacağını uzun müddət bloklayarsa, kisə daxilində durğunluq yaranır və infeksiya inkişaf edir. Bu vəziyyət xolesistit adlanır.
Simptomları: Davamlı və kəskin ağrı, qızdırma, ürəkbulanma. Xolesistit təcili tibbi müdaxilə tələb edən vəziyyətdir.
3. Öd Yollarının İltihabı (Xolangit)
Bəzən daşlar öd kisəsindən çıxaraq ana öd kanalına düşür. Bu kanalda yaranan iltihab həm ağrıya, həm də sarılığa (dəri və göz ağının saralması) səbəb ola bilər.
4. Öd Kisəsi Polipləri
Öd polipləri öd kisəsinin daxili divarında yaranan kiçik ət xalları və ya çıxıntılardır. Çox vaxt simptomsuz keçsə də, böyük poliplər ödün axınına mane olaraq ağrı törədə bilər.
5. Dyskineziya (Öd Yollarının İşləmə Pozğunluğu)
Bəzi xəstələrdə daş olmasa da, öd kisəsi düzgün yığılmır. Ödün vaxtında boşalmaması xroniki ağırlıq və ağrı hissi yaradır.
Öd kisəsi ağrısının simptomları: Onu necə tanımalı?
Öd kisəsi ağrısını digər qarın ağrılarından fərqləndirən bəzi spesifik xüsusiyyətlər vardır:
Lokalizasiya: Ağrı əsasən sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya mədənin üst hissəsində (epiqastral nahiyə) hiss olunur.
Radiasiya: Ağrı sağ çiyinə və ya kürəyə (kürək sümüklərinin arasına) vura bilər.
Qidalanma ilə əlaqə: Adətən yağlı, qızardılmış, yumurtalı və ya ağır yeməklərdən 30-60 dəqiqə sonra başlayır.
Müddət: Sancılar bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər davam edə bilər.
Müşayiət edən əlamətlər: Şiddətli ürəkbulanma, qusma, ağızda acılıq hissi, köp və qarında gərginlik.
Öd ağrısı zamanı nə etməli?
Öd kisəsi ağrısı (təbabətdə buna biliar kolik deyilir) qəfil başladığı üçün insanı təşvişə sala bilər. Bu ağrı adətən sağ qabırğaaltı nahiyədə və ya mədənin üst hissəsində hiss olunur.
Ağrı kəskinləşdiyi zaman vəziyyəti idarə etmək üçün aşağıdakı addımları atmağınız vacibdir:
1. Qida və Maye Qəbulunu Dayandırın
Ağrı başladığı andan etibarən yemək yeməyi və su istisna olmaqla digər içkiləri dayandırın. Öd kisəsi yağlı və ağır yeməkləri həzm etmək üçün yığılır. Hər hansı qida qəbulu kisənin daha çox sıxılmasına və ağrının şiddətlənməsinə səbəb olacaq.
2. Rahat Pozisiya Seçin
Bədəninizi çox gərməyin. Adətən sol tərəfi üstə uzanmaq və ya dizləri qarına doğru yığmaq (embrion pozası) öd yollarındakı təzyiqi müəyyən qədər azalda bilər.
3. İstilik tətbiqi (Ehtiyatla!)
Sağ qabırğaaltı nahiyəyə ilıq (isti yox!) kompres qoymaq əzələ spazmını müəyyən qədər rahatlada bilər. Lakin qızdırmanız varsa, bu üsuldan qətiyyən istifadə etməyin, çünki bu, iltihabın sürətlənməsinə səbəb ola bilər.
4. Nəyi Etmək Olmaz? (Qızıl Qaydalar)
Öd qovucu çaylar içməyin: Əgər ağrının səbəbi öd yoluna düşmüş daşdırsa, öd qovucu bitkilər (məsələn, zəncirotu və ya qarğıdalı saçağı) öd kisəsini şiddətlə sıxacaq və daşın kanalı tam yırtmasına və ya tıxamasına səbəb olacaq. Bu, vəziyyəti təcili əməliyyatlıq edə bilər.
Ağır idman hərəkətləri etməyin: Fiziki aktivlik ağrını kəskinləşdirə bilər.
Unutmayın: Öd ağrısı bir dəfə keçsə belə, bu, problemin həll olunduğu demək deyil. Daşlar və ya iltihab yerində qalır. Mütləq ən qısa zamanda bir qastroenteroloq və ya ümumi cərrah müayinəsindən keçib, ultrasəs (USM) müayinəsi etdirməlisiniz.
Öd kisəsi ağrısı haqqında tez-tez verilən suallar
1. Öd kisəsində daş olduğunu necə bilmək olar?
Öd daşları bəzən heç bir əlamət verməyə bilər (“səssiz daşlar”). Lakin yağlı yeməklərdən sonra sağ tərəfdə ağırlıq, köp, ürəkbulanma və kürəyə vuran ağrılar varsa, bu, öd daşlarının əlaməti ola bilər. Dəqiq diaqnoz üçün USM şərtdir.
2. Öd kisəsi ağrısını ev şəraitində necə sakitləşdirmək olar?
Ağrı kəskinləşdikdə qida qəbulunu dayandırmaq, ilıq (isti deyil!) kompres qoymaq müvəqqəti rahatlıq verə bilər. Lakin öd qovucu bitki çaylarından ehtiyatlı olun! Əgər daş öd kanalını tıxayıbsa, bu çaylar kisəni daha çox sıxaraq vəziyyəti ağırlaşdıra və təcili əməliyyata səbəb ola bilər.
3. Öd daşı pəhrizi necə olmalıdır?
Yağlı ətlərdən, qızartmalardan, mayonezdən, yumurta sarısından, qazlı içkilərdən və acı ədviyyatlardan uzaq durmaq məsləhətdir. Bol su içmək və lifli qidalar (tərəvəzlər) qəbul etmək faydalıdır.
4. Öd ağrısı müalicə olunmazsa nə baş verər?
Müalicə olunmayan öd problemləri öd kisəsinin partlamasına (perforasiya), ağır sarılığa, pankreatitə (mədəaltı vəzinin iltihabı) və hətta sepsisə (qan zəhərlənməsi) yol aça bilər. Bu fəsadlar həyat üçün təhlükəlidir.
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış qastroenteroloq həkim ilə məsləhətləşin.