Öd kisəsi xəstəlikləri müasir dövrdə ən çox rast gəlinən həzm sistemi problemlərindən biridir. Xüsusilə qeyri-sağlam qidalanma, oturaq həyat tərzi və genetik faktorlar öd kisəsində daşların yaranmasına şərait yaradır.
Bir çox insan təsadüfi müayinə zamanı ödündə daş olduğunu öyrənir və dərhal eyni sualı verir: Öd daşı nə zaman əməliyyat olunmalı?
Öd daşları (xolelitiaz) hər zaman təcili cərrahi müdaxilə tələb etmir. Lakin bəzi hallarda bu daşlar ciddi iltihablanmaya, sarılığa və hətta həyatı təhlükə yaradan fəsadlara yol aça bilər.
Öd daşı nə zaman əməliyyat olunmalı?
Bu sualın cavabı xəstənin şikayətlərinə və daşın yaratdığı risklərə əsaslanır. Tibbi protokollara görə, əməliyyatın (xolesistektomiya) zəruri olduğu əsas hallar bunlardır:
1. Simptomatik daşlar (ağrı verən daşlar)
Əgər öd daşları “biliyar kolik” adlanan şiddətli ağrı tutmalarına səbəb olursa, bu, əməliyyat üçün bir nömrəli göstərişdir. Bir dəfə ağrı verən daşın gələcəkdə yenidən daha şiddətli tutmalara və ağırlaşmalara səbəb olma ehtimalı 70%-dən yüksəkdir.
2. Kəskin xolesistit (öd kisəsinin iltihabı)
Daş öd kisəsinin çıxışını tam bağladıqda, kisə daxilindəki öd mayesi durğunlaşır və infeksiya yaranır. Bu zaman yüksək qızdırma, kəskin qarın ağrısı və titrəmə müşahidə olunur. Bu hal təcili və ya planlı cərrahiyyə tələb edir.
3. Öd yollarının tıxanması və sarılıq
Kiçik daşlar bəzən öd kisəsindən çıxaraq ana öd kanalına (xoledox) düşə bilər. Bu, mexaniki sarılığa, sidiyin rənginin tündləşməsinə və nəcisin rəngsizləşməsinə səbəb olur. Belə vəziyyətdə həm kanaldakı daş təmizlənməli, həm də öd kisəsi çıxarılmalıdır.
4. Biliyar Pankreatit
Öd daşı mədəaltı vəzinin kanalını sıxdıqda və ya tıxadıqda pankreatit (mədəaltı vəzinin iltihabı) inkişaf edir. Bu, həyatı təhlükə daşıyan çox ciddi bir ağırlaşmadır və xəstə sağaldıqdan sonra öd kisəsi mütləq kənarlaşdırılmalıdır.
5. "Farfor" Öd Kisəsi
Öd kisəsinin divarları kalsium yığılması nəticəsində sərtləşdikdə buna “farfor öd kisəsi” deyilir. Bu vəziyyət öd kisəsi xərçəngi riskini artırdığı üçün simptom olmasa belə əməliyyat tövsiyə edilir.
6. Böyük ölçülü daşlar və ya poliplər
3 sm-dən böyük olan daşlar və ya öd kisəsində eyni zamanda mövcud olan 1 sm-dən böyük poliplər xərçəng riskini artırdığı üçün profilaktik olaraq əməliyyat edilməlidir.
"Sakit" daşlar əməliyyat olunmalıdırmı?
Əgər təsadüfi müayinə zamanı ödünüzdə daş aşkar olunubsa, lakin heç bir şikayətiniz yoxdursa, buna “sakit daşlar” deyilir. Müasir təbabətdə şikayəti olmayan xəstələrin dərhal əməliyyat olunması hər zaman tövsiyə edilmir.
Lakin şəkərli diabet xəstələri, immun sistemi zəif olanlar və ya tibbi yardıma əlçatanlığı çətin olan bölgələrdə yaşayanlar üçün profilaktik əməliyyat müzakirə oluna bilər.
Əməliyyatdan sonra həyat: Öd kisəsiz necə yaşamalı?
Bir çox xəstə öd kisəsi çıxarıldıqdan sonra həzm sisteminin pozulacağından qorxur. Lakin öd kisəsi yalnız bir anbar rolunu oynayır. Əməliyyatdan sonra öd mayesi birbaşa qaraciyərdən onikibarmaq bağırsağa axır.
İlk bir neçə ay ərzində bədən bu yeni vəziyyətə uyğunlaşana qədər az-az, tez-tez qidalanmaq və həddindən artıq yağlı yeməklərdən qaçmaq tövsiyə olunur.
Tez-tez verilən suallar
1. Öd daşı dərmanla əriyə bilərmi?
2. Yalnız daşı çıxarıb öd kisəsini saxlamaq olarmı?
3. Öd daşı əməliyyatı olunmazsa nə olar?
4. Pəhriz saxlamaqla öd daşından qurtulmaq mümkündürmü?
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış qastroenteroloq həkim ilə məsləhətləşin.