Mədədə köp (meteorizm) və gəyirmə, həzm traktında həddindən artıq qazın toplanması və bu qazın ağız yolu ilə (gəyirmə) və ya bağırsaqlar vasitəsilə bədəndən xaric edilməsi prosesidir.
Hər kəs zaman-zaman bu hallarla qarşılaşır, lakin bu simptomlar xroniki hal aldıqda həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı sala bilər.
Mədədə köp və gəyirmə nədir?
Həzm prosesi zamanı mədə və bağırsaqlarda müəyyən miqdarda qazın olması normaldır. Mədədə köp, bağırsaqlarda yığılan qazın təzyiqi nəticəsində qarın nahiyəsinin genişlənməsi və gərginləşməsidir.
Gəyirmə isə udulan havanın və ya mədədə yaranan karbon qazının qida borusu vasitəsilə geriyə, ağıza doğru hərəkətidir.
Tibbi baxımdan bu proseslər bədənin müdafiə mexanizmidir. Lakin şişkinlik ağrı ilə müşayiət olunursa və gəyirmənin dadı acı və ya turşdursa, bu, həzm sistemindəki funksional pozğunluqların göstəricisi ola bilər.
Mədədə köp niyə yaranır? Əsas səbəblər
Bir çox insan “mədədə köp niyə yaranır?” sualına cavab axtararkən yalnız yediyi yeməkləri günahlandırır. Halbuki səbəblər daha genişdir:
1. Hava Udulması (Aerofagiya)
Yemək yeyərkən, su içərkən və ya danışarkən fərqində olmadan hava uduruq. Sürətli yemək yemək, saqqız çeynəmək və siqaret çəkmək udulan havanın miqdarını artırır. Bu hava mədədə toplanaraq gəyirməyə və ya bağırsaqlara keçərək köpə səbəb olur.
2. Qidalanma Faktoru
Bəzi qidalar təbiəti etibarilə daha çox qaz yaradır:
Paxlalılar: Lobya, mərci, noxud.
Tərəvəzlər: Kələm, brokoli, gül kələmi.
Süd məhsulları: Laktoza dözümsüzlüyü olan şəxslərdə süd və pendir ciddi köp yaradır.
Qazlı içkilər: Kola, energetik içkilər və mineral sular mədəyə birbaşa qaz daxil edir.
3. Həzm Sistemi Xəstəlikləri
Əgər köp və gəyirmə xronikidirsə, altda yatan xəstəliklər ola bilər:
Qastrit və Xora: Mədə divarının iltihabı həzmi çətinləşdirir.
Reflyuks (GERD): Mədə turşusunun qida borusuna qaçması nəticəsində xəstə tez-tez gəyirmə ehtiyacı hiss edir.
İBS (Qıcıqlanmış Bağırsaq Sindromu): Bağırsaqların həssaslığı qazın sancı şəklində toplanmasına səbəb olur.
4. Bağırsaq mikroflorası
Bağırsaqlardakı “yaxşı” və “pis” bakteriyaların balansı pozulduqda (disbioz), qidaların parçalanması zamanı daha çox metan və hidrogen qazı ayrılır.
Simptomlar: Sadəcə şişkinlik deyil
Mədədə köp və gəyirmə ilə yanaşı xəstələr aşağıdakı şikayətləri də qeyd edirlər:
Qarında doluluq və təzyiq hissi.
Qarın nahiyəsində kəskin sancılar.
Mədədən gələn gurultulu səslər.
Tez-tez gəyirmə və bəzən ağıza acı suyun gəlməsi.
İştahsızlıq (şişkinlik səbəbindən).
Mədə köpünün müalicəsi
Daimi narahatlıqdan qurtulmaq üçün həm həyat tərzi dəyişiklikləri, həm də bəzi tibbi yanaşmalar tətbiq olunmalıdır.
Pəhriz Dəyişikliyi
FODMAP pəhrizi: Qaz yaradan karbohidratların (soğan, sarımsaq, buğda) məhdudlaşdırılması.
Laktozasız məhsullar: Süd yerinə bitki mənşəli süd (badam, yulaf) seçilməsi.
Yavaş yemək: Hər tikəni ən az 20-30 dəfə çeynəmək.
Təbii Vasitələr
Nanə çayı: Mədə əzələlərini sakitləşdirərək qazın çıxmasını asanlaşdırır.
Zəncəfil: Həzm fermentlərinin ifrazını artırır.
Razyana (Fennel): Bağırsaq spazmlarını aradan qaldırır.
Tibbi Müdaxilə
Əgər simptomlar pəhrizlə keçmirsə, həkim tərəfindən probiyotiklər, simetikon tərkibli preparatlar və ya həzm fermentləri təyin oluna bilər.
Nə zaman həkimə müraciət etməli?
Mədədə köp və gəyirmə hər zaman masum olmaya bilər.
Aşağıdakı hallarda mütləq qastroenteroloqa müraciət edin:
Sürətli və səbəbsiz çəki itkisi.
Nəcisdə qan görünməsi.
Davamlı ürəkbulanma və qusma.
Qarın nahiyəsində əllə hiss olunan kütlə.
Gecə yuxudan oyadan kəskin ağrılar.
Tez-tez verilən suallar
1. Mədədə köp və gəyirmə ürək ağrısı ilə qarışdırıla bilərmi?
Bəli, mədədə toplanan həddindən artıq qaz diafraqmaya təzyiq edərək döş qəfəsində sıxılma və ağrı yarada bilər. Bu, bəzən xəstələr tərəfindən ürək tutması kimi qəbul edilir. Lakin həzm mənşəli ağrılar adətən gəyirmədən sonra azalır.
2. Gəyirməni saxlamaq zərərlidirmi?
Gəyirmə bədənin artıq havanı atma yoludur. Onu süni şəkildə saxlamaq qazın bağırsaqlara keçməsinə və daha şiddətli köpə, sancıya səbəb ola bilər.
3. Stress mədədə köp yarada bilərmi?
Mütləq. Mədə-bağırsaq sistemi “ikinci beyin” adlanır. Stress zamanı udulan havanın miqdarı artır və həzm sistemi əzələləri spazma girir, bu da qazın yığılmasına səbəb olur.
4. Mədədə köp və gəyirmə xərçəng əlaməti ola bilərmi?
Nadir hallarda, xüsusilə çəki itkisi və iştahsızlıqla müşayiət olunarsa, mədə və ya bağırsaq şişləri həzm traktını daraldaraq qaz yığılmasına səbəb ola bilər. Lakin bu, yalnız hərtərəfli müayinədən (endoskopiya) sonra təsdiqlənə bilər.
5. Hamiləlikdə mədədə köp niyə artır?
Hamiləlik zamanı artan progesteron hormonu həzm sistemi əzələlərini boşaldır, bu da həzmi ləngidir və qaz yaranmasını artırır. Həmçinin uşaqlığın böyüyərək mədəyə təzyiq etməsi də gəyirməni artırır.
Vacib Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Hər hansı bir şübhəli vəziyyətdə mütləq ixtisaslaşmış qastroenteroloq həkim ilə məsləhətləşin.