“Mədə soyuqlaması” tibbi termin deyil, xalq arasında geniş istifadə olunan ifadədir. Adətən soyuq qida və içkilərin qəbulundan sonra yaranan mədə narahatlığını təsvir etmək üçün işlədilir.
Tibbi baxımdan bu vəziyyət çox zaman aşağıdakı hallardan biri ilə əlaqələndirilir:
- Qastrit — mədənin daxili səthini örtən nazik təbəqənin (selikli qişanın) iltihablanması;
- Funksional dispepsiya — mədənin normal işləməsində müvəqqəti pozulma, üzvi zədə olmadan yaranan həzm çətinliyi;
- Qastroenterit — mədə və bağırsaqların virus və ya bakteriya mənşəli iltihabı, yəni geniş yayılmış “mədə-bağırsaq qripi”.
Vacib bir məqamı qeyd etmək lazımdır: soyuq havanın və ya soyuq qidanın mədəyə birbaşa “soyuqdəymə” yaratması elmi cəhətdən dəqiq deyil.
Ancaq çox soyuq qida və içkilər mədə əzələlərində qısamüddətli spazma səbəb ola, həzm prosesini yavaşlada və mədənin selikli qişasını qıcıqlandıra bilər.
Bundan əlavə, soyuq içkilər və dondurulmuş qidalar bəzən düzgün saxlanılmadığı üçün virus və bakteriyaların keçirici mənbəyinə çevrilir, bu da əlamətlərin “soyuqdan” yarandığı təəssüratını gücləndirir.
Mədə soyuqlamasının əsas əlamətləri
Həzm sistemi ilə bağlı əlamətlər
- Qarının yuxarı hissəsində ağrı və ya sancı hissi
- Köp (qarının şişkin, gərgin olması) və qazın artması
- Ürəkbulanma və bəzən qusma
- İshal, bəzi hallarda əksinə qəbizlik
- İştahanın azalması
- Gəyirmə və mədə turşusunun qidaboruya qalxması (reflü)
Ümumi əlamətlər
- Ümumi zəiflik və yorğunluq
- Bədən hərarətinin yüngül yüksəlməsi (37–38°C civarında)
- Baş ağrısı və halsızlıq
- Üşütmə hissi
Uşaqlarda əlamətlər
Uşaqlar böyüklərdən fərqli olaraq şikayətlərini dəqiq ifadə edə bilmədikləri üçün valideynlər aşağıdakılara diqqət etməlidir:
- Ağlamaqla müşayiət olunan qarın ağrısı
- Qida qəbulundan imtina
- Narahat və ya yuxusuz davranış
- Tez-tez qusma və ya sulu ishal (bu, dehidratasiya — bədənin maye itirməsi — riskini artırır)
Uşaqlarda dehidratasiya əlamətləri (ağız quruluğu, ağlayarkən göz yaşının olmaması, azalmış sidik çıxışı) müşahidə olunarsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edilməlidir.
Mədə soyuqlamasının səbəbləri
Soyuq qida və içkilərin qəbulu
Buzlu içkilər, dondurma və soyuducudan çıxarılan qidaların tez qəbulu mədə əzələlərinin spazmına və həzm fermentlərinin fəaliyyətinin müvəqqəti zəifləməsinə səbəb ola bilər. Bu da qarında ağırlıq, ağrı və köp hissi yaradır.
Virus və bakterial infeksiyalar
Rotavirus, norovirus kimi viruslar, həmçinin bəzi bakteriyalar (məsələn, Salmonella və ya E. coli) qastroenteritin ən çox rast gəlinən səbəblərindəndir.
Bu infeksiyalar adətən çirklənmiş su, yuyulmamış meyvə-tərəvəz və ya düzgün saxlanılmayan qidalar vasitəsilə keçir və yay aylarında, soyuq içki-dondurma istehlakının artdığı dövrlərdə daha tez-tez müşahidə olunur.
Digər amillər
- Stress və emosional gərginlik həzm sisteminin işinə mənfi təsir göstərə bilər
- Ədviyyatlı, yağlı qidaların soyuq içkilərlə birgə qəbulu
- Zəifləmiş immunitet
- Kondisioner və ya soyuq hava axınının uzunmüddətli təsiri (bu, birbaşa mədəyə deyil, ümumi orqanizmin müqavimətinə təsir edə bilər)
- Nizamsız qidalanma rejimi
Həkimə nə zaman müraciət etməliyik?
Aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, gecikmədən qastroenteroloq həkimə müraciət etmək lazımdır:
- Bədən hərarəti 38,5°C-dən yuxarı qalxarsa
- Qusuqda və ya nəcisdə qan izləri görünərsə
- Şiddətli susuzlaşma əlamətləri (ağız quruluğu, başgicəllənmə, sidik çıxışının azalması) yaranarsa
- Əlamətlər 2–3 gündən çox davam edərsə və ya getdikcə pisləşərsə
- Kiçik yaşlı uşaqlarda letargiya (aşırı yorğunluq, süstlük) müşahidə olunarsa
- Güclü, dözülməz qarın ağrısı yaranarsa
Mədə soyuqlamasının qarşını necə almaq olar?
- Çox soyuq qida və içkiləri tədricən, kiçik hissələrlə qəbul edin
- Qida hazırlama və saxlama qaydalarına riayət edin (soyuducuda saxlama müddətlərinə diqqət)
- Yeməkdən əvvəl əllərinizi yaxşı yuyun
- Balanslaşdırılmış qidalanma rejiminə üstünlük verin
- Stressi idarə etməyə çalışın, çünki emosional gərginlik həzm sisteminə də təsir edir
- İmmuniteti gücləndirən sağlam həyat tərzi sürün