Keçməyən qaşınma qaraciyər ilə bağlı ola bilərmi? Cavab qətidir: bəli, ola bilər. Qaraciyər xəstəlikləri, xüsusilə öd yollarının tıxanması və xolestaz (ödün axınının zəifləməsi) ilə əlaqədar vəziyyətlər, xronki və dözülməz qaşınmaya səbəb ola bilər.
Qaraciyər xəstəlikləri qaşınmaya necə səbəb olur?
Qaraciyər bədənin ən mühüm detoksikasiya orqanıdır və öd istehsal edir. Öd maddələrin həzminə kömək edən və toksik maddələrin bədəndən xaric edilməsində rol oynayan mühüm bir mayedir.
Qaraciyər xəstəliklərində, xüsusilə öd yollarının tutulması və ya qaraciyər hüceyrələrinin zədələnməsi zamanı, öd komponentləri qanda toplanır.
Bu prosesə xolestaz deyilir və qanda öd turşularının, bilirubin və digər maddələrin yığılması ilə nəticələnir. Öd turşuları dəridə yığıldıqda, sinir uclarını stimulə edir və şiddətli qaşınmaya səbəb olur. Bu qaşınma adətən:
- Ayaq və əllərdə başlayır
- Tədricən bütün bədənə yayılır
- Gecələr daha da güclənir
- Dəridə heç bir səpgi və ya qızartı olmadan baş verir
- Adi qaşınma əleyhinə dərmanlarla keçmir
Hansı qaraciyər xəstəlikləri keçməyən qaşınmaya səbəb olur?
1. İlkin Öd Sirrozu
Bu xroniki otoimmun xəstəlikdir və qaraciyərdaxili kiçik öd kanallarının tədricən məhv olması ilə xarakterizə olunur. PBC-nin ən erkən və ən narahat edici simptomlarından biri məhz dözülməz qaşınmadır. Xəstələrin çoxu sarılıq və digər simptomlar yaranmazdan əvvəl illərlə qaşınmadan əziyyət çəkə bilər.
2. Öd Daşı və Öd Yollarının Tıxanması
Öd kisəsində və ya öd kanallarında əmələ gələn daşlar öd axınını bloklaya bilər. Bu da xolestaza, sarılığa və qaşınmaya gətirib çıxarır. Öd yollarının şişləri, strikturları və ya xarici sıxılmaları da eyni təsiri göstərə bilər.
3. Xroniki Hepatit və Sirroz
Viral hepatitlər (B, C hepatiti), alkohol hepatiti və digər xroniki qaraciyər xəstəlikləri sirroza apara bilər. Sirroz inkişaf etdikcə, qaraciyərin öd işləmə funksiyası pozulur və xolestaz baş verə bilər.
4. Dərmana Bağlı Xolestaz
Bəzi dərmanlar (anabolik steroidlər, oral kontraseptivlər, bəzi antibiotiklər və digər medikamentlər) qaraciyərdə öd axınını pozmaqla qaşınmaya səbəb ola bilər.
Qaraciyər ilə əlaqəli qaşınmanın xüsusiyyətləri
Qaraciyər xəstəliyindən qaynaqlanan qaşınmanı digər növ qaşınmalardan fərqləndirən bəzi xüsusiyyətlər var:
- Generalizə olunmuş: Bütün bədəni əhatə edir, lakin ayaq və əllərdə daha intensivdir
- Dəri dəyişikliyi olmadan: Başlanğıcda dəridə səpki, qızartı və ya digər görünən dəyişikliklər olmur (qaşınmaqdan sonra cızıqlar və yaralanmalar təbii ki yarana bilər)
- Gecə güclənməsi: Xüsusilə gecə saatlarında dözülməz hala gəlir və yuxunu pozur
- Uzun müddətli: Həftələr, aylar və ya illər boyu davam edə bilər
- Standart müalicələrə cavab vermir: Antihistaminlər və adi qaşınma kremləri effektiv olmur
- Sarılıqla birlikdə: Bəzi hallarda göz ağlarının və dərinin saralması da müşahidə olunur
Qaşınmanın qaraciyərlə əlaqəsini necə müəyyən etmək olar?
Əgər keçməyən qaşınmadan əziyyət çəkirsinizsə və səbəbi aydın deyilsə, həkim ətraflı müayinə və təhlillər təyin edəcək:
Qan Testləri
- Qaraciyər funksiya testləri (ALT, AST, GGT, ALP): Qaraciyər zədələnməsini və xolestazı göstərir
- Bilirubin səviyyəsi: Yüksək bilirubin xolestazın göstəricisidir
- Öd turşuları: Qanda öd turşularının artması qaşınmanın birbaşa səbəbidir
- Otoantikor testləri: PBC və digər otoimmun xəstəlikləri müəyyən etmək üçün
Görüntüləmə Müayinələri
- Ultrasəs: Öd daşı, qaraciyər strukturu və öd yollarını qiymətləndirmək üçün
- MRT/MRCP: Öd yollarının daha ətraflı görüntülənməsi
- KT: Qaraciyər və öd sistemi patologiyalarını qiymətləndirmək üçün
Qaraciyər Biopsiyası
Bəzi hallarda dəqiq diaqnoz üçün qaraciyər toxuması nümunəsi götürülə bilər.
Nə zaman həkimə müraciət etməlisiniz?
Aşağıdakı hallarda mütləq tibbi yardım almalısınız:
- Qaşınma 1-2 həftədən çox davam edirsə
- Dəridə görünən səbəb olmadan güclü qaşınma varsa
- Qaşınma ilə birlikdə sarılıq (göz və dərinin saralması) müşahidə olunursa
- Tünd rəngli sidik və açıq rəngli nəcis varsa
- Yorğunluq, iştahsızlıq və ya arıqlama müşahidə olunursa
- Qarın ağrısı və ya şişkinliyi varsa
- Qaşınma yuxunu və gündəlik fəaliyyətləri ciddi şəkildə pozmağa başlayırsa
Tez-tez verilən suallar
1. Qaraciyər xəstəliyində qaşınma bədənin hansı hissələrində daha çox olur?
2. Qaşınma qaraciyər xəstəliyinin ilk əlaməti ola bilərmi?
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.