Mədə-bağırsaq traktının yuxarı hissəsinin – qida borusu, mədə və onikibarmaq bağırsağın – birbaşa və dəqiq vizual olaraq dəyərləndirilməsi üçün tibdə ən çox müraciət edilən üsul qastroskopiyadır.
Tez-tez ürəkbulanma, mədə yanması, səbəbsiz çəki itkisi, qarın ağrısı və ya udma çətinliyi kimi şikayətlərlə həkimə müraciət etdikdə, qastroenteroloqlar bu diaqnostik proseduru təyin edirlər.
Bir çox xəstə prosedur təyin olunduğu andan etibarən böyük həyəcan və təlaş keçirir. Ən çox verilən və axtarılan sual isə budur: Qastroskopiya müayinəsinə necə hazırlaşmalı?
Qastroskopiya müayinəsinə addım-addım hazırlıq prosesi
Əgər mütəmadi olaraq hər hansı bir dərman qəbul edirsinizsə, qastroskopiya təyin olunan gün həkiminizə bu barədə mütləq məlumat verməlisiniz.
Xüsusilə biopsiya (toxuma nümunəsi) götürülməsi və ya polipektomiya (polipin kəsilməsi) ehtimalı varsa, qanaxma riskini azaltmaq üçün bəzi dərmanların dayandırılması və ya dozasının dəyişdirilməsi tələb oluna bilər.
Qan durulaşdırıcılar: Aspirin, Varfarin (Koumadin), Klopidoqrel (Plavix), Rivaroksaban (Xarelto) kimi dərmanlar qanaxma riskini artırır. Həkiminiz kardioloqunuzla məsləhətləşərək bu dərmanları müayinədən 3-7 gün əvvəl dayandırmanızı istəyə bilər. (Qeyd: Həkim icazəsi olmadan heç bir dərmanı dayandırmayın!)
Diabet Dərmanları: Ac qalacağınız üçün qan şəkərinizin kəskin düşməməsi (hipoqlikemiya) məqsədilə insulin dozasının və ya ağızdan alınan şəkər dərmanlarının (məsələn, Metformin) nizamlanmasına ehtiyac var.
Dəmir Preparatları: Dəmir həbləri mədənin selikli qişasını tünd rəngə boyayaraq müayinəni çətinləşdirə bilər. Geniş yayılmış praktikaya görə, dəmir preparatları müayinədən 5-7 gün əvvəl kəsilməlidir.
Müayinədən 1 gün öncə və müayinə günü: Ac qalma müddəti
Bu, hazırlıq prosesinin ən kritik mərhələsidir. Qastroskopiya zamanı mədəniz tamamilə boş olmalıdır.
Əgər mədədə qida və ya maye qalarsa, həm həkim heç nəyi aydın görə bilməz, həm də prosedur zamanı ürəkbulanma olarsa, mədə tərkibinin ağciyərlərə qaçması (aspirasiya) kimi həyati təhlükəli vəziyyət yarana bilər.
Qatı Qidalar: Müayinədən ən azı 8-10 saat əvvəl hər cür qatı qida qəbulu dayandırılmalıdır. Məsələn, prosedur səhər saat 09:00-a təyin olunubsa, axşam ən gec saat 21:00-da və ya 22:00-da yüngül bir şam yeməyi ilə qidalanmanı bitirməlisiniz.
Mayelər: Su, açıq rəngli çay (südsüz) kimi şəffaf mayeləri prosedurdan 4 saat əvvələ qədər içə bilərsiniz. Son 4 saatda isə heç bir maye qəbul etmək olmaz.
Saqqız və Konfet: Müayinə günü saqqız çeynəmək və ya konfet sormaq qəti qadağandır. Bu hərəkətlər tüpürcək və mədə şirəsi ifrazını artıraraq mədəni su ilə doldurur.
Prosedur zamanı sizi nə gözləyir?
Bir çox insan prosesin özündən daha çox, ağrı və boğulma hissindən qorxduğu üçün proseduru təxirə salır. Lakin müasir tibb bu prosesi tamamilə rahatlaşdırıb.
Prosedur cəmi 5 ilə 15 dəqiqə arasında davam edir.
Müayinə otağına daxil olduqdan sonra iki əsas anesteziya üsulundan biri seçilir:
Yerli Anesteziya (Boğazın keyləşdirilməsi): Boğazın arxasına xüsusi lidokain tərkibli sprey sıxılır. Bu, udma refleksini zəiflədir və endoskopun boğazdan keçməsini asanlaşdırır. Siz oyaq olursunuz, hər şeyi eşidirsiniz, ancaq ağrı hiss etmirsiniz, sadəcə yüngül təzyiq və gəyirmə hissi ola bilər.
Sedasiya (Yuxuya getmə): Damar daxilinə yüngül yuxugətirici və sakitləşdirici dərmanlar (məsələn, Propofol) vurulur. Siz dərin və rahat bir yuxuya gedirsiniz, proseduru ümumiyyətlə xatırlamırsınız və heç bir narahatlıq hiss etmirsiniz. Qastroskopiya bitdikdən bir neçə dəqiqə sonra özünüzə gəlirsiniz.
Sizdən sol böyrü üstə uzanmağınız istəniləcək. Dişlərinizi və endoskopu qorumaq üçün ağzınıza plastik bir ağızlıq qoyulacaq.
Həkim borunu yavaşca ağızdan mədəyə doğru irəlilədəcək. Mədənin qatlarını daha yaxşı görmək üçün endoskop vasitəsilə mədəyə bir az hava vurulacaq.
Bu hava sizdə toxluq və ya qarın şişkinliyi hissi yarada bilər, hansı ki, bu tamamilə normaldır.
Bu yazı yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Əlamətləriniz olduqda diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.