Zəncəfil (Zingiber officinale), əsasən Cənub-Şərqi Asiyadan gələn çiçəkli bir bitkidir. Dünyanın ən sağlam ədviyyatlarından biri hesab olunur. Onun tərkibindəki əsas bioaktiv birləşmə olan gingerol, zəncəfilin müalicəvi xüsusiyyətlərinin çoxuna cavabdehdir.
Bir çox insan soyuqdəymə zamanı və ya ürəkbulanma hiss etdikdə ilk olaraq zəncəfilə müraciət edir. Bəs, zəncəfilin faydaları nələrdir və o, bədənimizdə hansı biokimyəvi proseslərə təsir göstərir?
Zəncəfilin sağlamlıq üçün əsas faydaları
1. Həzm sistemini tənzimləyir və şişkinliyi aradan qaldırır
Zəncəfil mədənin boşalmasını sürətləndirərək həzm pozğunluqlarının qarşısını alır. Xroniki həzm pozğunluğu (dispepsiya) olan insanlar üçün zəncəfil çayı və ya əlavələri mədədəki ağırlıq hissini azalda bilər.
2. Ürəkbulanma və səhər narahatlığına qarşı effektdir
Zəncəfilin ən çox tanınan faydalarından biri dəniz xəstəliyi, kimyaterapiya sonrası və ya hamiləlik zamanı yaranan “səhər ürəkbulantıları“nı yüngülləşdirməsidir. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, zəncəfil bəzi hallarda dərman preparatları qədər təsirli ola bilər.
3. İltihab əleyhinə xüsusiyyətləri: Oynaq ağrılarını azaldır
Osteoartrit (oynaq aşınması) olan xəstələrdə zəncəfil istifadəsi ağrıların azalmasına və hərəkətliliyin artmasına kömək edir. Xüsusilə diz oynağı ağrılarında zəncəfil ekstraktlarının tətbiqi müsbət nəticələr verir.
4. İmmunitet sistemini gücləndirir
Antioksidantlarla zəngin olan zəncəfil bədəni sərbəst radikallardan qoruyur. Soyuq aylarda müntəzəm zəncəfil istifadəsi infeksiyalara qarşı müqaviməti artırır və boğaz ağrısını yüngülləşdirir.
5. Qan şəkərini tənzimləyir və ürək sağlamlığını qoruyur
Yeni araşdırmalar zəncəfilin şəkərli diabet əleyhinə xüsusiyyətlərə malik olduğunu göstərir. O, insulin həssaslığını artıraraq qan şəkərinin stabil qalmasına və LDL (pis xolesterolu) səviyyəsinin aşağı düşməsinə yardım edir.
Zəncəfilin mədə-bağırsaq üçün faydaları
Zəncəfilin mədə-bağırsaq sistemi üzərindəki təsiri tibb dünyasında ən çox araşdırılan mövzulardan biridir. Bu kök bitkisi həzm prosesini asanlaşdıran və iltihabı azaldan təbii bir “biostimulyator” rolunu oynayır.
Mədə-bağırsaq sağlamlığı üçün zəncəfilin əsas faydalarını aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:
1. Həzmi sürətləndirir (Dispepsiyanın qarşısını alır)
Xroniki həzm pozğunluğu olan insanlarda mədənin gec boşalması əsas problemdir. Zəncəfil mədənin boşalma müddətini sürətləndirərək, yeməkdən sonra yaranan ağırlıq, doluluq və narahatlıq hissini aradan qaldırır.
2. Şişkinliyi və qazı azaldır
Zəncəfil karminativ (qazqovucu) xüsusiyyətə malikdir. O, bağırsaqlarda yığılan qazların parçalanmasına və xaric olmasına kömək edir. Həmçinin bağırsaq əzələlərini rahatladaraq sancıları (spazmları) yüngülləşdirir.
3. Ürəkbulanma və qusmaya qarşı təbii vasitədir
Zəncəfil beyindəki və mədədəki bəzi reseptorlara təsir edərək ürəkbulanmanı bloklayır. Bu xüsusiyyətinə görə aşağıdakı hallarda effektivdir:
Hamiləlik: Səhər ürəkbulantılarını azaldır.
Yol xəstəliyi: Avtomobil və ya dəniz səfərlərində yaranan bulantını önləyir.
Kimyaterapiya: Müalicədən sonrakı yan təsirləri yüngülləşdirir.
Bağırsaq iltihabını azaldır
Tərkibindəki gingerol və şogaol birləşmələri sayəsində bağırsaq divarlarındakı iltihabi prosesləri (məsələn, qıcıqlanmış bağırsaq sindromu simptomlarını) sakitləşdirir.
Zəncəfili necə istehlak etməli?
Zəncəfilin faydalarından maksimum yararlanmaq üçün onu müxtəlif formalarda pəhrizinizə daxil edə bilərsiniz:
Təzə Zəncəfil: Çaylara, yeməklərə və ya təzə sıxılmış şirələrə əlavə edilə bilər.
Toz Zəncəfil: Souslarda, şirniyyatlarda və ədviyyat qarışıqlarında istifadə olunur.
Zəncəfil Yağı: Masaj vasitəsilə oynaq ağrılarında və ya aromaterapiyada istifadə edilir.
Zəncəfil Çayı: Limon və balla birlikdə hazırlanan bu çay qış aylarının imtinaedilməzidir.
Tez-tez verilən suallar
1. Təzə zəncəfil yoxsa toz zəncəfil daha faydalıdır?
Hər ikisinin özünəməxsus üstünlükləri var. Təzə zəncəfil daha çox gingerol ehtiva edir ki, bu da iltihab əleyhinə daha güclüdür. Toz zəncəfil isə qurudulma prosesində yaranan şogaol birləşmələri sayəsində daha kəskin antioksidant təsir göstərə bilər. Məqsədinizə uyğun olaraq hər ikisindən istifadə edə bilərsiniz.
2. Gündəlik nə qədər zəncəfil istifadə etmək olar?
Normal sağlamlıq vəziyyəti olan böyüklər üçün gündəlik 3-4 qram (təxminən bir çay qaşığı toz və ya bir parça təzə kök) zəncəfil qəbulu təhlükəsiz hesab olunur. Hamilə qadınlar üçün bu miqdar 1 qramdan çox olmamalıdır.
3. Zəncəfil arıqlamağa kömək edirmi?
Bəli, zəncəfil metabolizmi sürətləndirir və toxluq hissini artırır. O, orqanizmdə termogenezi (istilik istehsalını) stimullaşdıraraq kalori yandırılmasına kömək edir. Lakin unutmayın ki, zəncəfil yalnız sağlam pəhriz və idmanla birlikdə təsirli olur.
4. Kimlər zəncəfil istifadə edərkən diqqətli olmalıdır?
Qan durulducu dərman istifadə edənlər, öd daşı problemi olanlar və ciddi mədə xorası olan şəxslər zəncəfili ehtiyatla və həkim nəzarəti ilə istehlak etməlidir.
5. Zəncəfil uşaqlara verilə bilərmi?
2 yaşından kiçik uşaqlara zəncəfil verilməsi tövsiyə edilmir. Daha böyük uşaqlarda isə soyuqdəymə zamanı zəif dəmlənmiş zəncəfil çayı istifadə oluna bilər, lakin əvvəlcədən pediatrdan məsləhət almaq vacibdir.
Xəbərdarlıq: Bu məqalə informativ xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.